{"id":3611,"date":"2022-11-08T23:10:28","date_gmt":"2022-11-08T20:10:28","guid":{"rendered":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/?p=3611"},"modified":"2025-08-09T18:42:05","modified_gmt":"2025-08-09T15:42:05","slug":"2007-2008-finansal-krizi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/2007-2008-finansal-krizi\/","title":{"rendered":"2007 – 2008 Finansal Krizi – 1"},"content":{"rendered":"

K\u00fcresel finansal kriz (GFC) olarak da bilinen 2007-2008 finansal krizi, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ciddi bir finansal kriz olarak tarihe ge\u00e7mi\u015ftir.<\/h1>\n

Bankalar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 risk almas\u0131yla birlikte Amerika Birle\u015fik Devletleri konut balonunun patlamas\u0131, ABD gayrimenkul\u00fcne ba\u011fl\u0131 menkul k\u0131ymetlerin de\u011ferlerinin d\u00fc\u015fmesi, k\u00fcresel olarak finans kurulu\u015flar\u0131na zarar vermesi, Lehman Brothers’\u0131n 15 Eyl\u00fcl 2008’de iflas etmesiyle son noktas\u0131na ula\u015fan uluslararas\u0131 bankac\u0131l\u0131k krizidir. Kriz, o zamanlar B\u00fcy\u00fck Buhran’dan bu yana en \u015fiddetli k\u00fcresel durgunluk olan B\u00fcy\u00fck Durgunlu\u011fu ate\u015fledi. Bunu, 2009’un sonlar\u0131nda Yunanistan’da bir a\u00e7\u0131kla ba\u015flayan Avrupa bor\u00e7 krizi<\/a> ve \u0130zlanda’daki \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck bankan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn de banka ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7eren 2008\u20132011 \u0130zlanda finansal krizi izledi. \u0130zlanda finansal krizi, ekonomi tarihinde herhangi bir \u00fclkenin, ekonomisine k\u0131yasla u\u011frad\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

GSY\u0130H’ye g\u00f6re ABD konut ipotek borcu, 1990’larda ortalama %46’dan 2008’de %73’e \u00e7\u0131karak 10,5 trilyon dolara ula\u015ft\u0131. Konut de\u011ferleri y\u00fckseldik\u00e7e ipotek teminatl\u0131 kredilerin yeniden finansmanlar\u0131ndaki art\u0131\u015f, konut fiyatlar\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde art\u0131k s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyecek bir t\u00fcketim art\u0131\u015f\u0131n\u0131 ate\u015fledi. Bir\u00e7ok finans kurumu, de\u011feri \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalan, de\u011feri ipote\u011fe dayal\u0131 menkul k\u0131ymetler gibi ev ipoteklerine dayal\u0131 yat\u0131r\u0131mlara veya bunlar\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 sigortalamak i\u00e7in kullan\u0131lan kredi t\u00fcrevlerine sahipti. Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF), Ocak 2007’den Eyl\u00fcl 2009’a kadar b\u00fcy\u00fck ABD ve Avrupa bankalar\u0131n\u0131n toksik varl\u0131klar ve bat\u0131k krediler nedeniyle 1 trilyon dolardan fazla kaybetti\u011fini tahmin ediyor.<\/p>\n

Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n banka \u00f6deme g\u00fcc\u00fcne duyduklar\u0131 g\u00fcvenin olmamas\u0131 ve kredi kullan\u0131labilirli\u011findeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler, hisse senedi ve emtia fiyatlar\u0131n\u0131n 2008\u2019in sonlar\u0131nda ve 2009\u2019un ba\u015flar\u0131nda d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131. Kriz h\u0131zla k\u00fcresel bir ekonomik \u015foka d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve bir\u00e7ok banka iflas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Kredilerin t\u0131kanmas\u0131 ve uluslararas\u0131 ticaretin azalmas\u0131 nedeniyle bu d\u00f6nemde d\u00fcnya genelinde ekonomiler yava\u015flad\u0131. Konut piyasalar\u0131 zarar g\u00f6rd\u00fc ve i\u015fsizlik artt\u0131, tahliyeler ve hacizlerle sonu\u00e7land\u0131. Bir\u00e7ok i\u015fletme iflas etti. 2007\u2019nin ikinci \u00e7eyre\u011finde 64,4 trilyon dolar ile zirveye ula\u015fan Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ndeki hanehalk\u0131 serveti, 2009\u2019un ilk \u00e7eyre\u011finin sonunda 14 trilyon dolar d\u00fc\u015ferek 50,4 trilyon dolara geriledi, bu da \u00f6nce t\u00fcketimde, ard\u0131ndan i\u015f yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden oldu. 2008\u2019in d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde, ABD\u2019de reel GSY\u0130H\u2019de \u00e7eyreklik \u00e7eyrek d\u00fc\u015f\u00fc\u015f %8,4 oldu. ABD i\u015fsizlik oran\u0131 Ekim 2009\u2019da %10,0 ile zirve yapt\u0131, bu 1983\u2019ten bu yana en y\u00fcksek oran ve kriz \u00f6ncesi oran\u0131n kabaca iki kat\u0131yd\u0131. Haftada ortalama \u00e7al\u0131\u015fma saatleri, h\u00fck\u00fcmetin 1964\u2019te veri toplamaya ba\u015flamas\u0131ndan bu yana en d\u00fc\u015f\u00fck seviye olan 33\u2019e d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

ABD D\u0131\u015f\u0131na S\u0131\u00e7rayan Kriz<\/h2>\n

Finans kriz ABD\u2019de ba\u015flad\u0131<\/a> ama d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131na yay\u0131ld\u0131. ABD t\u00fcketimi, 2000 ile 2007 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel t\u00fcketimdeki b\u00fcy\u00fcmenin \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu ve d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131, bir talep kayna\u011f\u0131 olarak ABD t\u00fcketicisine ba\u011fl\u0131yd\u0131. Toksik menkul k\u0131ymetler, k\u00fcresel olarak \u015firket yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131na ve kurumsal yat\u0131r\u0131mc\u0131lara aitti. Kredi temerr\u00fct takaslar\u0131 gibi t\u00fcrevler de b\u00fcy\u00fck finans kurumlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 art\u0131rd\u0131. Donmu\u015f kredi piyasalar\u0131nda yeniden finanse edilemeyen bor\u00e7lar\u0131n geri \u00f6denmesi i\u00e7in varl\u0131klar\u0131n sat\u0131lmas\u0131 nedeniyle finansal kurulu\u015flar\u0131n kald\u0131ra\u00e7tan \u00e7ekilmesi, \u00f6deme krizini daha da h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015f ve uluslararas\u0131 ticarette k\u00fc\u00e7\u00fclmeye neden olmu\u015ftur. Ticaret, emtia fiyatlar\u0131, yat\u0131r\u0131m ve g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7ilerden g\u00f6nderilen para havalelerindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015flere sebep oldu. Bu, yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan hane halklar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 bir art\u0131\u015fa yol a\u00e7t\u0131. K\u0131r\u0131lgan siyasi sistemlere sahip devletler, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerden gelen yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n kriz nedeniyle paralar\u0131n\u0131 \u00e7ekece\u011finden korkuyordu.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Durgunlu\u011fa verilen ulusal maliye politikas\u0131 tepkisinin bir par\u00e7as\u0131 olarak Federal Rezerv, Avrupa Merkez Bankas\u0131, \u0130ngiltere Merkez Bankas\u0131 dahil h\u00fck\u00fcmetler ve merkez bankalar\u0131, geni\u015f maliye politikas\u0131 ve para politikas\u0131 da dahil olmak \u00fczere, t\u00fcketim ve bor\u00e7 verme kapasitesindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc dengelemek, daha fazla \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00f6nlemek, bor\u00e7 vermeyi te\u015fvik etmek, b\u00fct\u00fcnle\u015fik ticari senet piyasalar\u0131na olan g\u00fcveni yeniden sa\u011flamak, deflasyon sarmal\u0131 riskinden ka\u00e7\u0131nmak ve bankalara m\u00fc\u015fterilerin para \u00e7ekme i\u015flemlerini yapmalar\u0131na izin verecek yeterli fon sa\u011flamak i\u00e7in o zamanlar e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f trilyonlarca dolar kurtarma ve te\u015fvik sa\u011flad\u0131.\u00a0 Ger\u00e7ekte, merkez bankalar\u0131 ekonominin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in \u201cson \u00e7are bor\u00e7 veren\u201d olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p \u201ctek \u00e7are bor\u00e7 veren\u201d konumuna ge\u00e7tiler. Baz\u0131 durumlarda Fed, \u201cson \u00e7are al\u0131c\u0131s\u0131\u201d olarak kabul edildi. 2008\u2019in d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde, bu merkez bankalar\u0131 bankalardan 2,5 trilyon ABD Dolar\u0131 tutar\u0131nda devlet borcu ve sorunlu \u00f6zel varl\u0131klar sat\u0131n ald\u0131. Bu, kredi piyasas\u0131na yap\u0131lan en b\u00fcy\u00fck likidite enjeksiyonu ve d\u00fcnya tarihindeki en b\u00fcy\u00fck para politikas\u0131 eylemiydi. 2008 Birle\u015fik Krall\u0131k taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan banka kurtarma paketinin bir modelini takiben, Avrupa \u00fclkeleri ve Amerika Birle\u015fik Devletleri h\u00fck\u00fcmetleri, bankalar\u0131 taraf\u0131ndan ihra\u00e7 edilen bor\u00e7lar\u0131 garanti alt\u0131na ald\u0131lar ve ulusal bankac\u0131l\u0131k sistemlerinin sermayesini art\u0131rd\u0131lar, sonu\u00e7ta b\u00fcy\u00fck bankalarda 1.5 trilyon dolar yeni ihra\u00e7 edilen imtiyazl\u0131 hisse senedi sat\u0131n ald\u0131lar. Federal Rezerv, likidite tuza\u011f\u0131yla m\u00fccadele i\u00e7in bir y\u00f6ntem olarak o zamanlar \u00f6nemli miktarlarda yeni para birimi yaratt\u0131.<\/p>\n

\"2008<\/p>\n

Kurtarma Hamleleri<\/h2>\n

Kurtarma, trilyonlarca dolarl\u0131k kredi, varl\u0131k al\u0131mlar\u0131, garantiler ve do\u011frudan harcama \u015feklinde geldi. Finans kriz zamanlar\u0131nda rekabet eden politika \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 dengelemeye yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli “karar alma \u00e7er\u00e7evelerinin” geli\u015ftirilmesine yol a\u00e7an AIG ikramiye \u00f6demeleri tart\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi kurtarma paketlerine \u00f6nemli tart\u0131\u015fmalar e\u015flik etti. Kriz zaman\u0131nda \u0130ngiltere’nin Maliye Bakan\u0131 Alistair Darling, 2018’de \u0130ngiltere’nin Royal Bank of Scotland’\u0131n kurtar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn “kanun ve d\u00fczenin \u00e7\u00f6kmesinden” k\u0131l pay\u0131 kurtuldu\u011funu belirtti.<\/p>\n

Baz\u0131 bankalar daha fazla yurt i\u00e7i krediyi finanse etmek yerine, te\u015fvik edici paran\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 geli\u015fmekte olan piyasalara ve yabanc\u0131 para birimlerine yat\u0131r\u0131m yapmak gibi daha karl\u0131 alanlara harcad\u0131lar.<\/p>\n

Temmuz 2010’da, Dodd \u2013 Frank Wall Street Reformu ve T\u00fcketicinin Korunmas\u0131 Yasas\u0131, “Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin mali istikrar\u0131n\u0131 desteklemek” i\u00e7in Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Basel III sermaye ve likidite standartlar\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda kabul edildi.<\/p>\n

ABD Kongresi taraf\u0131ndan krizin nedenleriyle ilgili en az iki \u00f6nemli rapor haz\u0131rland\u0131: Ocak 2011’de yay\u0131nlanan Finansal Kriz Ara\u015ft\u0131rma Komisyonu raporu ve Nisan 2011’de yay\u0131nlanan ABD Senatosu \u0130\u00e7 G\u00fcvenlik Daimi Soru\u015fturmalar Alt Komitesi’nin Wall Street ve Finansal Kriz ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir raporu: Bir Finansal \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn Anatomisi.<\/p>\n

Toplamda 47 bankac\u0131, krizin bir sonucu olarak hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131; bunlar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, krizin en \u015fiddetli oldu\u011fu ve 3 b\u00fcy\u00fck \u0130zlanda bankas\u0131n\u0131n da \u00e7\u00f6kmesine yol a\u00e7an \u0130zlanda’dand\u0131. Nisan 2012’de \u0130zlanda’dan Geir Haarde, kriz nedeniyle h\u00fck\u00fcm giyen tek politikac\u0131 oldu. Kriz nedeniyle ABD’de sadece bir bankac\u0131 hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131: Credit Suisse’de 30 ay hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lan ve 1 milyar dolarl\u0131k zarar\u0131 gizlemek i\u00e7in tahvil fiyatlar\u0131n\u0131 manip\u00fcle etti\u011fi i\u00e7in 25,6 milyon dolar tazminat \u00f6deyen bankac\u0131 Kareem Serageldin. Birle\u015fik Krall\u0131k’ta hi\u00e7 kimse kriz nedeniyle h\u00fck\u00fcm giymedi. Goldman Sachs, krizi \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve m\u00fc\u015fterilerine zehirli yat\u0131r\u0131mlar satt\u0131\u011f\u0131 iddia edilen doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k su\u00e7lamalar\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in 550 milyon dolar \u00f6dedi.<\/p>\n

Yarat\u0131c\u0131 y\u0131k\u0131mda riske at\u0131lacak daha az kaynakla, patent ba\u015fvurular\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131, \u00f6nceki y\u0131llardaki patent ba\u015fvurusundaki katlanan art\u0131\u015flara k\u0131yasla sabitti.<\/p>\n

Ne tipik Amerikan aileleri ne de piramidin tepesinin hemen alt\u0131ndaki “zengin ama en zengin olmayan” aileler iyi ge\u00e7inebildiler. Ancak, en yoksul ailelerin yar\u0131s\u0131 kriz s\u0131ras\u0131nda hi\u00e7 servet d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ya\u015famad\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc genellikle de\u011feri dalgalanan finansal yat\u0131r\u0131mlara sahip de\u011fillerdi. Federal Rezerv, 2007 ve 2009 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 4.000 haneyi ara\u015ft\u0131rd\u0131 ve bu d\u00f6nemde t\u00fcm Amerikal\u0131lar\u0131n %63’\u00fcn\u00fcn toplam servetinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, en zengin ailelerin %77’sinin toplam servetinde azalma oldu\u011funu, piramidin en alt\u0131ndakilerin ise yaln\u0131zca %50’sinin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n

Tarih \u015eeridi<\/h2>\n

A\u015fa\u011f\u0131da, h\u00fck\u00fcmet m\u00fcdahaleleri ve m\u00fcteakip ekonomik iyile\u015fme d\u00e2hil olmak \u00fczere finansal kriz s\u0131ras\u0131nda meydana gelen \u00f6nemli olaylar\u0131n bir zaman \u00e7izelgesi yer almaktad\u0131r:<\/p>\n