{"id":4418,"date":"2023-04-25T08:24:07","date_gmt":"2023-04-25T05:24:07","guid":{"rendered":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/?p=4418"},"modified":"2025-08-12T19:15:36","modified_gmt":"2025-08-12T16:15:36","slug":"firma-yanilma-modeli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/firma-yanilma-modeli\/","title":{"rendered":"Firma yan\u0131lma modeli"},"content":{"rendered":"

Firma yan\u0131lma modeli<\/strong> , Toplam arz\u0131<\/a> bekleyi\u015fler ile ili\u015fkilendiren bir model eksik bilgi modelidir. Yeni klasik modelin<\/a> kurucular\u0131ndan Amerikal\u0131 iktisat\u00e7\u0131 E.Lucas taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. Firma yan\u0131lma modeli olarak isimlendirilen analizde, ekonomideki \u00e7ok say\u0131da \u00fcreticiden her birinin tek bir mal \u00fcretti\u011fi ve \u00e7ok say\u0131da mal t\u00fcketti\u011fi, her \u00fcreticinin t\u00fcm mallar\u0131n fiyatlar\u0131na (genel fiyat d\u00fczeyine ) k\u0131yasla kendi \u00fcretti\u011fi mal\u0131n fiyat\u0131 konusunda daha fazla bilgiye sahip oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131r. Bu varsay\u0131m \u00fcreticilerin genel fiyat d\u00fczeyinde meydana gelen de\u011fi\u015fmeleri \u00fcrettikleri mallar\u0131n fiyatlar\u0131nda meydana gelen de\u011fi\u015fmelerle kar\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131na ve bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k da k\u0131sa d\u00f6nem toplam arz e\u011frisinin pozitif e\u011fimli olmas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n

Eksik bilgi varsay\u0131m\u0131n\u0131n k\u0131sa d\u00f6nem arz e\u011frisinin pozitif e\u011fimli olmas\u0131na nas\u0131l yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, bu\u011fday-ekmek \u00fcreten bir \u00e7ift\u00e7inin \u00fcretim kararlar\u0131 incelenerek a\u00e7\u0131klanabilir. Kar maksimizasyonunu a\u00e7\u0131klayan ve ekmek sat\u0131\u015f\u0131ndan elde etti\u011fi gelirle di\u011fer mallar\u0131 sat\u0131n alan bir \u00e7ift\u00e7inin ne kadar ekmek \u00fcretece\u011fi, ekmek ile di\u011fer mallar\u0131n fiyatlar\u0131 aras\u0131ndaki orana veya k\u0131saca nispi fiyat haddine ba\u011fl\u0131d\u0131r: Nispi fiyat\u0131n y\u00fckselmesi, \u00e7ift\u00e7inin daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih etmesine yani daha fazla bu\u011fday \u00fcretmesine yol a\u00e7ar.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan \u00e7ift\u00e7i \u00fcretti\u011fi bu\u011fday\u0131n fiyat\u0131n\u0131 s\u00fcrekli izler ve dolay\u0131s\u0131yla da tam olarak bilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k t\u00fcketti\u011fi y\u00fczlerce mal\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli takip edemez.\u00a0 Bu bilgi eksikli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ift\u00e7i di\u011fer mallar\u0131n fiyatlar\u0131 \u2013 fiyat d\u00fczeyleri konusunda tahmin yapar. Bu ba\u011flamda \u00e7ift\u00e7i ne kadar bu\u011fday \u2013 ekmek \u00fcretece\u011fi konusunda karar verirken, bu\u011fday\u0131n nominal fiyat\u0131n\u0131 P(1) ile genel fiyat d\u00fczeyine ili\u015fkin tahmini beklentisi P(e) ile birlikte de\u011ferlendirir.<\/p>\n

Bu\u011fday\u0131n fiyat\u0131 dahil ekonomide \u00fcretilen t\u00fcm mallar\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131n, genel fiyat d\u00fczeyinin ( P ) artmas\u0131, \u00e7ift\u00e7inin ne kadar bu\u011fday \u00fcretece\u011fi konusundaki karar\u0131n\u0131 etkiler. E\u011fer \u00e7ift\u00e7i fiyatlar\u0131n artmas\u0131n\u0131 beklemiyorsa ve dolay\u0131s\u0131yla da \u00e7ift\u00e7inin bekledi\u011fi genel fiyat d\u00fczeyi ger\u00e7ekle\u015fen fakat \u00e7ift\u00e7i taraf\u0131ndan bilinmeyen fiyat d\u00fczeyinden k\u00fc\u00e7\u00fck ise P(e) < P(1) , \u00e7ift\u00e7i bu\u011fday\u0131n fiyat\u0131ndaki art\u0131\u015ftan hareketle nispi fiyat d\u00fczeyinin P(1)\/P(e) y\u00fckseldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve dolay\u0131s\u0131yla da daha fazla bu\u011fday \u00fcretmeye karar verir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, fiyat d\u00fczeyinin ( P ) beklenen fiyat d\u00fczeyinden P(e) b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 ( fiyat d\u00fczeyinde beklenmeyen bir art\u0131\u015f meydana gelmesi ), \u00e7ift\u00e7inin bu\u011fday arz\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bu analizin t\u00fcm \u00fcreticiler i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu hesaba kat\u0131l\u0131rsa, eksik bilgi modeli diye de nitelendirilen firma yan\u0131lma modelinde, fiyat d\u00fczeyinin beklenen fiyat d\u00fczeyinden b\u00fcy\u00fck olmas\u0131, has\u0131lan\u0131n artmas\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla da arz e\u011frisinin pozitif e\u011fimli olmas\u0131na yol a\u00e7ar:<\/p>\n

\"Firma<\/p>\n

Firma yan\u0131lma modeli, yaln\u0131zca mikro d\u00fczeyde \u00fcretici davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakla kalmaz; ayn\u0131 zamanda makroekonomik dalgalanmalar\u0131n temel nedenlerinden biri olarak da yorumlan\u0131r. Lucas\u2019\u0131n ortaya koydu\u011fu bu yakla\u015f\u0131m, klasik iktisad\u0131n uzun d\u00f6nem arz\u0131n dik oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc korurken, k\u0131sa d\u00f6nemde pozitif e\u011fimli bir toplam arz e\u011frisinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilgi eksikli\u011fi \u00fczerinden a\u00e7\u0131klar. Buradaki temel mant\u0131k, fiyat sinyallerinin do\u011fru yorumlanamamas\u0131 nedeniyle, \u00fcreticilerin ge\u00e7ici olarak daha fazla \u00fcretime y\u00f6nelmesidir.<\/p>\n

1. Rasyonel Beklentiler ve Eksik Bilgi Etkile\u015fimi<\/strong>
Lucas, rasyonel beklentiler hipotezini modelin merkezine yerle\u015ftirmi\u015ftir. Rasyonel beklentiler varsay\u0131m\u0131na g\u00f6re ekonomik birimler, mevcut t\u00fcm bilgiyi kullanarak gelece\u011fe ili\u015fkin en iyi tahminlerini yaparlar ve sistematik hatalar uzun d\u00f6nemde ortadan kalkar. Ancak burada kritik nokta, her \u00fcreticinin t\u00fcm fiyatlar\u0131 anl\u0131k olarak bilememesi ve bilgiye eri\u015fimin maliyetli olmas\u0131d\u0131r. Bu bilgi asimetrisi, k\u0131sa d\u00f6nemde fiyat s\u00fcrprizlerine kar\u015f\u0131 \u00fcretim miktar\u0131n\u0131n artmas\u0131na neden olur. Dolay\u0131s\u0131yla, para arz\u0131ndaki beklenmeyen art\u0131\u015f gibi nominal \u015foklar, k\u0131sa vadede reel \u00fcretimde dalgalanma yaratabilir.<\/p>\n

2. Politika Etkileri<\/strong>
Bu modelin politika sonu\u00e7lar\u0131 olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r. Lucas\u2019a g\u00f6re, sistematik ve \u00f6nceden tahmin edilebilen para politikalar\u0131n\u0131n reel \u00fcretim \u00fczerinde kal\u0131c\u0131 bir etkisi yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc ekonomik birimler, bu politikalar\u0131 beklentilerine dahil eder ve buna g\u00f6re davran\u0131r. Ancak, beklenmedik politika de\u011fi\u015fiklikleri k\u0131sa vadede \u00fcretimi etkileyebilir. Bu nedenle, \u201cs\u00fcrpriz etkisi\u201d kavram\u0131, modelin merkezinde yer al\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ani ve beklenmedik bir faiz indirimi, \u00fcreticilerin nispi fiyat sinyallerini yanl\u0131\u015f yorumlamas\u0131na yol a\u00e7abilir ve ge\u00e7ici \u00fcretim art\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

3. Modelin Ele\u015ftirileri<\/strong>
Firma yan\u0131lma modeli, \u00f6zellikle 1980\u2019lerden itibaren baz\u0131 ele\u015ftiriler alm\u0131\u015ft\u0131r. Ele\u015ftirilerin ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n