{"id":4425,"date":"2023-04-26T08:08:22","date_gmt":"2023-04-26T05:08:22","guid":{"rendered":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/?p=4425"},"modified":"2025-07-20T17:44:26","modified_gmt":"2025-07-20T14:44:26","slug":"paranin-tarihi-ve-3-evresi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/paranin-tarihi-ve-3-evresi\/","title":{"rendered":"Paran\u0131n Tarihi ve 3 Evresi"},"content":{"rendered":"

Paran\u0131n tarihi geli\u015fimi d\u00fcnyan\u0131n her yerinde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Paran\u0131n tarihi insan\u0131n tarihi kadar geri gidebilir. \u0130nsan\u0131n tarihi ile ilgili bilgilerimiz de s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan, 3 evrenin d\u00fcnyan\u0131n her yerinde belli bir s\u0131ra dahilinde geli\u015fim g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yleyemeyiz. \u0130ktisadi geli\u015fim, teknolojik geli\u015fimde oldu\u011fu gibi bir s\u0131ra izlemek zorunda de\u011fil. Trampa ekonomisinden 3. evreye ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

\u0130ktisadi geli\u015fimde kestirme yollar var. Paran\u0131n en geli\u015fmi\u015f formunu kullanan bir \u00fclke \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 geli\u015febilirken, hali haz\u0131rda geli\u015fmi\u015f bir \u00fclke birinci evrede tak\u0131l\u0131p kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in potansiyelini kullanamaz.<\/p>\n

Nedir bu 3 evre?<\/p>\n

1.Evre: Mal Para<\/strong><\/p>\n

Her ne kadar ilk evredeki paraya para desek de asl\u0131nda o bir mal. Trampa ekonomisinin bir ad\u0131m \u00f6tesi. Aram\u0131zda anla\u015f\u0131p bir mal t\u00fcr\u00fcn\u00fc her mala kar\u015f\u0131l\u0131k trampa ediyoruz. Bu mal, alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f, hurma, tuz olabilir. Mal paran\u0131n arz\u0131 esnek de\u011fil. \u0130stedi\u011fimiz zaman miktar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131p istedi\u011fimiz zaman azaltamay\u0131z.<\/p>\n

Paran\u0131n arz\u0131n\u0131n<\/a> bir otorite taraf\u0131ndan y\u00f6netilebilmesi ekonominin geli\u015fimi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. Ekonomilerin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu para her zaman para diye kabul edilen mal\u0131n miktar\u0131 ile uyumlu olmayabilir. Bunun tarihte \u00f6rnekleri de var. \u0130spanyollar ABD\u2019den gemi gemi alt\u0131n getirdiklerinde bu alt\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131n alacak mal bulamay\u0131nca b\u00fcy\u00fck fiyat art\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Tersi daha da \u00e7ok ya\u015fan\u0131r. \u00dcretilen mal miktar\u0131 alt\u0131n miktar\u0131ndan h\u0131zl\u0131 art\u0131nca, ekonomilerde talep eksikli\u011fi ya\u015fan\u0131r. Bu kadar mal\u0131 alacak alt\u0131n bulunamaz. B\u00f6ylesi bir durumda fiyatlar\u0131n d\u00fc\u015fmesi beklense de fiyatlar a\u015fa\u011f\u0131 y\u00f6nl\u00fc kat\u0131d\u0131r. Fiyat\u0131n d\u00fc\u015fmedi\u011fi durumda dengelenme mal miktar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi ile sa\u011flan\u0131r, bu da ekonominin k\u00fc\u00e7\u00fclmesi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

Bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klayal\u0131m. Ekonomi 100 birim mal \u00fcretiyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k 100 gram da alt\u0131n var. 100 birim mal 100 gram alt\u0131nla trampa edilerek ekonomideki t\u00fcm mallar sat\u0131n al\u0131nabiliyor. Bu durumda bir mal\u0131n fiyat\u0131 ortalama 1 gram alt\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Mal miktar\u0131 200 birime \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, alt\u0131n miktar\u0131 sabitken, t\u00fcm mallar\u0131n sat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ortalama mal fiyat\u0131n\u0131n 0,5 grama d\u00fc\u015fmesi gerekir. Asl\u0131nda herkes fiyat\u0131n\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcrse ortada mesele olmayacak. \u0130ktisattaki bir\u00e7ok mesele fiyatlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 y\u00f6nl\u00fc kat\u0131 olmas\u0131ndan \u00e7\u0131kar. Ayn\u0131 anda herkes fiyatlar\u0131n\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fi i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir denge ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

T\u00fcm fiyatlar\u0131n de\u011fi\u015fmedi\u011fi senaryoda ortalama fiyat 1 gram iken toplam 100 gram alt\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k 100 birim mal \u00fcretiliyor. Halbuki ekonominin \u00fcretim kapasitesi 200 birime \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu kadar mal\u0131n sat\u0131labilmesi i\u00e7in ekonomide 200 gram alt\u0131n olmas\u0131 gerekiyordu. Fiyatlar da d\u00fc\u015fmedi\u011fi i\u00e7in eskisi gibi 100 birim mal sat\u0131ld\u0131. 100 birim mall\u0131k kapasite de zayi oldu. Ekonomi 100 birimlik has\u0131ladan oldu.<\/p>\n

Bir \u00f6nceki sene de 100 birim mal sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kay\u0131p has\u0131ladan da belli olmaz. Bu ekonomi ge\u00e7en sene ile ayn\u0131 has\u0131la ve gelir d\u00fczeyinde kal\u0131r. Halbuki ya\u015fanan durum i\u00e7ler ac\u0131s\u0131. \u00dcretimi iki kat\u0131na \u00e7\u0131karacak yat\u0131r\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015f ama \u00fcretim artm\u0131yor. B\u00f6ylesi bir ortamda bir daha yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmaz. Talep de artmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in amortisman\u0131 t\u00fckenen miad\u0131 dolan \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 yenileriyle de\u011fi\u015ftirilmez. Zaman i\u00e7inde ekonominin \u00fcretim kapasitesi tekrar 100 birime geriler. Biz has\u0131lada bir gerileme olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ne olup bitti\u011fini pek anlamay\u0131z. Ekonomimizde uzun y\u0131llar yat\u0131r\u0131mlar\u0131n gerilemesine \u2018secular stagnation\u2019 diye bir isim versek de \u00fczerinde pek kafa yormay\u0131z. Az \u00e7ok geli\u015fmi\u015f ekonomilerin 1980 sonras\u0131ndaki durumunu tarif etmi\u015f gibi olduk.<\/p>\n

Halbuki geli\u015fmi\u015f ekonomiler 1970\u2019lerden bu yana mal para kullanm\u0131yorlar. \u0130kinci evreye ge\u00e7tiler. Demek ki ikinci evredeki para da m\u00fc\u015fk\u00fcllerine yeterince \u00e7are olamam\u0131\u015f.<\/p>\n

2.Evre Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck Para<\/strong><\/h4>\n

Paran\u0131n bir t\u0131k geli\u015fmi\u015f t\u00fcr\u00fcnde, para bir mal de\u011fil y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckt\u00fcr<\/a>. Her zaman da kamu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fildir. \u00c7o\u011funlukla bankalar\u0131n y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Para diye cebimizdeki nakde ve bankalardaki mevduata deriz. Nakit merkez bankas\u0131n\u0131n, mevduat bankalar\u0131n y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Mevduat nakdin 10 kat\u0131 kadard\u0131r. Cebimizde sadece ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz kadar nakit tutar\u0131z. Nakdin miktar\u0131n\u0131 ona duydu\u011fumuz ihtiya\u00e7, mevduat\u0131n miktar\u0131n\u0131 bankalar belirler. Banka sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 her varl\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mevduat yani bor\u00e7 ihra\u00e7 eder. Bizler ayn\u0131 \u015feyi yapsak yani her sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z varl\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kar\u015f\u0131 tarafa bor\u00e7lansak buna para denmez. Aradaki fark, kanundur. Kanun bankalara mevduat ihra\u00e7 etme yetkisi verdi\u011fi i\u00e7in bankalar\u0131n borcuna mevduat denir.<\/p>\n

Bankalar \u00fclkenin paras\u0131n\u0131 \u00fclkenin kanunlar\u0131ndan ald\u0131klar\u0131 yetkiye dayanarak bast\u0131klar\u0131 halde paran\u0131n arz\u0131n\u0131 ticari menfaatlerine g\u00f6re ayarlarlar. Bu da ekonomiler ba\u015f\u0131na belalar a\u00e7ar. Banka, ekonomi s\u0131cakken, herkesin geliri yerindeyken, i\u015fsizlik ve iflaslar d\u00fc\u015f\u00fckken daha \u00e7ok kredi verir. Verdi\u011fi her kredi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kredi alan\u0131n hesab\u0131na mevduat tan\u0131mlayarak para arz\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Halbuki ekonomi \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kamu menfaati onu so\u011futmay\u0131 gerektirir. Aksi takdirde artan para arz\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda miktar\u0131 yetersiz kalan mal ve hizmetlerin fiyat\u0131 artacak, enflasyon istenmeyen d\u00fczeylere \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n

Madem paran\u0131n arz\u0131n\u0131 bankalar ayarl\u0131yor, merkez bankalar\u0131 para politikas\u0131 ile para arz\u0131n\u0131 nas\u0131l ayarlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor? Temel ara\u00e7 faizler. Merkez bankalar\u0131, bankalar\u0131n kendi aralar\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 paray\u0131 ihra\u00e7 ediyor. Bu para da bir \u00e7e\u015fit kaydi nakit. Ancak sadece bankalara a\u00e7\u0131k bir para. T\u00fcm bankalar\u0131n merkez bankas\u0131nda hesaplar\u0131 var. Bir banka bir di\u011ferine para g\u00f6ndermek istedi\u011finde balya balya nakdi ta\u015f\u0131mak yerine, merkez bankas\u0131ndaki hesab\u0131ndan o bankan\u0131n merkez bankas\u0131ndaki hesab\u0131na para g\u00f6nderiyor. Burada olanla ayn\u0131 bankada hesab\u0131 olan ki\u015filerin birbirine para g\u00f6ndermesi ayn\u0131 mekanizma. \u0130kisinde de g\u00f6nderici ve al\u0131c\u0131n\u0131n hesab\u0131 ayn\u0131 bankada. Para g\u00f6nderme i\u015flemi ki\u015filerin o bankadaki hesaplar\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. Banka birinin bakiyesini eksiltip di\u011ferinin bakiyesini art\u0131r\u0131yor. Yap\u0131lanlar bir defter kayd\u0131ndan ibaret.<\/p>\n

T\u00fcm bankalar\u0131n merkez bankas\u0131nda hesab\u0131 bulundu\u011fu i\u00e7in merkez bankas\u0131 t\u00fcm bankalara istedi\u011fi kadar para tan\u0131mlayarak bor\u00e7 verebilir. \u0130\u015fte g\u00fczellik de burada. Merkez bankas\u0131 i\u00e7in para arz\u0131 bir k\u0131s\u0131t de\u011fil. Tu\u015flara bas\u0131p istedi\u011fi kadar yeni para tan\u0131mlayabilir, ihtiya\u00e7 duyan bankaya bor\u00e7 verebilir.<\/p>\n

Merkez bankas\u0131n\u0131n son fonlama merci olmas\u0131 onun faizler \u00fczerinde etki sahibi olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Merkez bankas\u0131 daha ucuza verirken, hi\u00e7bir banka bir di\u011ferinden bor\u00e7lanmayaca\u011f\u0131ndan, t\u00fcm piyasa faizleri merkez bankas\u0131 faizlerine yakla\u015f\u0131r. Ya da merkez bankas\u0131 piyasaya ihtiya\u00e7 duydu\u011fu fonlamay\u0131 vermiyorsa, piyasadaki mevcut rezervler \u00fczerinde rekabet olu\u015fur ve faizler y\u00fckselir. Bankalar\u0131n birbirine uygulad\u0131\u011f\u0131 faiz y\u00fckselince, onu mevduat ve kredi faizleri takip eder. Bazen de etmez. Ama o ba\u015fka bir yaz\u0131n\u0131n konusu.<\/p>\n

Bu sistemde merkez bankas\u0131 faizleri etkileyerek banka kredilerinin arz\u0131n\u0131 kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Banka d\u0131\u015f\u0131nda bor\u00e7lanma piyasalar\u0131 da varsa banka faizleri \u00fczerinden orada olu\u015fan faizler de kontrol edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Piyasada talep eksikli\u011fi varsa merkez bankas\u0131 faizleri d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ancak faizler sonsuza kadar d\u00fc\u015femez. Faizlerin \u00e7ok fazla s\u0131f\u0131r\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fmesi beklenemez. B\u00f6ylesi bir durum mevduat\u0131n erimesi anlam\u0131na gelir. Bug\u00fcn verdi\u011finiz 100 TL\u2019yi bir y\u0131l sonra 98 TL olarak almamak i\u00e7in paradan ka\u00e7ar, eve, arsaya, borsaya sald\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. Varl\u0131k fiyatlar\u0131 \u015fi\u015ftik\u00e7e \u015fi\u015fer.<\/p>\n

Diyelim ki faizler s\u0131f\u0131r\u0131n \u00fczerinde ve inecekleri bir pay var. Yine de merkez bankas\u0131 faiz d\u00fc\u015f\u00fcrerek kredi arz\u0131 her daim art\u0131r\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc kredi arz\u0131n\u0131n bor\u00e7lanan taraf\u0131nda da bir k\u0131s\u0131t\u0131 var. Bu k\u0131s\u0131ta kald\u0131ra\u00e7 diyoruz. Ki\u015filer ancak servetlerinin belli bir kat\u0131 kadar bor\u00e7lanabilir. Bor\u00e7 servetin \u00e7ok \u00fczerine \u00e7\u0131karsa, kriz esnas\u0131nda bat\u0131klar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 servetler \u00fczerinden kar\u015f\u0131lanamaz ve bat\u0131klar sistemi krize s\u00fcr\u00fckler. Bu anlatt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 da geli\u015fmi\u015f ekonomilerde g\u00f6zlemliyoruz.<\/p>\n

Para bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckken paray\u0131 ihra\u00e7 eden onu bedavaya veremez. Ne merkez bankas\u0131 ne de bankalar, ihra\u00e7 ettikleri paray\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z veremez. Halbuki bizler bug\u00fcn s\u0131k s\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z para bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyar\u0131z. Bu do\u011fru de\u011fil. Kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z bas\u0131labilen para paran\u0131n son evresidir ve bug\u00fcn oraya sa\u011fl\u0131kl\u0131 ula\u015fabilen bir \u00fclke yok. Merkez bankas\u0131, bast\u0131\u011f\u0131 rezerv kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bankalardan tahvil al\u0131r. Bankalar verdikleri kredi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fterinin hesab\u0131na mevduat tan\u0131mlar. Kimse kimseye bedava para vermez. Vermedi\u011fi i\u00e7in de kal\u0131c\u0131 talep eksikli\u011fi ancak bor\u00e7 arz\u0131 art\u0131r\u0131larak giderilebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sistemde para ancak kredi artarsa artabiliyor. Kredi artam\u0131yorsa mal parada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonla y\u00fczle\u015fiyoruz. Bu defa, alt\u0131n yerine paran\u0131n arz\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131. Ekonomide miktar\u0131 artan mal ve hizmetlerin tamam\u0131n\u0131n al\u0131nabilmesi i\u00e7in hepsinin fiyat\u0131n\u0131n ayn\u0131 oranda d\u00fc\u015fmesi gerek. Tabi ki b\u00f6ylesi bir organizasyon ve koordinasyon yok. \u0130stenen fiyat d\u00fc\u015f\u00fc\u015fleri ger\u00e7ekle\u015fmeyince dengelenme \u00fcretilebilecek mal ve hizmetlerin \u00fcretilememesi, at\u0131l kapasite olu\u015fmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n

Paran\u0131n 1. evresindeki her \u015fey yine oluyor, bir farkla. Bu defa para arz\u0131n\u0131 bir s\u00fcre art\u0131rabildik. Geli\u015fmi\u015f ekonomilerde 1980-2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda talep eksikli\u011fi bor\u00e7 art\u0131\u015f\u0131 ile giderildi. 2000 sonras\u0131 kald\u0131ra\u00e7lar s\u0131n\u0131ra dayan\u0131nca ekonomiler eskisi gibi bor\u00e7 \u00fcretemez oldu. Her defas\u0131nda daha fazla bor\u00e7 \u00fcretilebilsin diye faizler d\u00fc\u015ft\u00fc. Bor\u00e7 \u00fcretimi te\u015fvik edildik\u00e7e sistem finansal krize daha fazla yakla\u015ft\u0131. 2008\u2019de de kriz patlak verdi.<\/p>\n

2008 sonras\u0131nda da de\u011fi\u015fen bir \u015fey yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc para de\u011fi\u015fmedi. Bu sistemde para politikas\u0131n\u0131n yapabilece\u011fi tek \u015fey daha fazla bor\u00e7lanmay\u0131 te\u015fvik etmek. \u00d6nce k\u0131sa vadeli sonra uzun vadeli faizler s\u0131f\u0131ra dayand\u0131. Ekonomiler yine de ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 borcu \u00fcretmeyi ba\u015faramad\u0131lar. Secular stagnation durumundan kurtulamad\u0131lar. Eksik talep yat\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Yat\u0131r\u0131m\u0131n ve talebin zay\u0131f seyretti\u011fi bir 10 y\u0131l daha geride b\u0131rak\u0131ld\u0131<\/p>\n

3. Evre: Varl\u0131k Para<\/strong><\/h4>\n

Sorunu tespit edince, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc anlatmak daha kolay. Etkili bir para politikas\u0131 i\u00e7in para arz\u0131n\u0131n tam esnek olmas\u0131 gerekiyor. Paran\u0131n miktar\u0131 istendi\u011finde istendi\u011fi kadar artacak, istendi\u011finde istendi\u011fi kadar azalacak. Bunun i\u00e7in de para \u00fcretiminin hi\u00e7bir \u015feye ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131 gerek. Kronik talep yetmezli\u011fine kar\u015f\u0131 merkez bankas\u0131 para bas\u0131p kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z da\u011f\u0131tabilecek. Bunun m\u00fcmk\u00fcn olabilmesi i\u00e7in paran\u0131n merkez bankas\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 olmas\u0131 gerekiyor. Merkez bankas\u0131 her para bast\u0131\u011f\u0131nda alt\u0131n \u00e7\u0131karm\u0131\u015f gibi muhasebe yapacak. Para arz\u0131 tam esnek olan para gibi olacak. Para merkez bankas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funda, her ihra\u00e7 edilen para merkez bankas\u0131na kar olur. Merkez bankas\u0131 da kar\u0131n\u0131 istedi\u011fi gibi da\u011f\u0131tabilir.<\/p>\n

Ne demek istedi\u011fimizi muhasebe kay\u0131tlar\u0131 \u00fczerinden tarif edelim. Para y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck iken merkez bankas\u0131n\u0131n rezerv ihrac\u0131ndaki muhasebe kayd\u0131:<\/p>\n

Tahvil 100<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Rezerv 100<\/em><\/strong>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu kay\u0131tta merkez bankas\u0131 ihra\u00e7 etti\u011fi rezerv kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir varl\u0131k almazsa zarar eder.<\/em><\/strong><\/p>\n

Zarar 100<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Rezerv 100<\/em><\/strong><\/p>\n

Yani merkez bankas\u0131 paray\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z da\u011f\u0131tmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anda zarar etmeye ba\u015flar. Zarar etmesi \u00e7ok da bir \u015fey ifade etmese de bunu halka anlatmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Siyaset zemininde de kaybettirecek bir durum.<\/p>\n

Para varl\u0131k olsayd\u0131, merkez bankas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z para da\u011f\u0131tt\u0131 diye zarar etmeyecekti. Para varl\u0131kken merkez bankas\u0131n\u0131n rezerv ihrac\u0131ndaki muhasebe kayd\u0131:<\/p>\n

Rezerv 100<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Rezerv ihra\u00e7 geliri 100<\/em><\/strong>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

Paray\u0131 da\u011f\u0131tmas\u0131 halinde:<\/em><\/strong><\/p>\n

Rezerv ihra\u00e7 geliri 100<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Rezerv 100<\/em><\/strong><\/p>\n

Neticede merkez bankas\u0131 bilan\u00e7osu<\/a> en ba\u015fa d\u00f6nm\u00fc\u015f olur. Merkez bankas\u0131, talep yetmezli\u011fine kar\u015f\u0131 zarar etmeden harcayacak kesimlere para da\u011f\u0131t\u0131r. Dijital merkez bankas\u0131 uygulamalar\u0131yla, harcanmayan paralar yanabilir. B\u00f6ylelikle talep yetmezken paran\u0131n harcanmas\u0131 talep y\u00fckseldikten sonra da paran\u0131n harcanmamas\u0131 sa\u011flanabilir.<\/p>\n

Geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler 3. evreye gelemedikleri i\u00e7in y\u0131llard\u0131r talep yetmezli\u011fi ile bo\u011fu\u015fuyorlar. 2. evredeki para onlar\u0131 20 sene kadar idare etti. Ondan sonra, sistem \u00e7\u0131kmaz girdi. 2000\u2019den bu yana da \u00e7\u0131kmazda. Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck parayla yapabildikleri bor\u00e7 miktar\u0131n\u0131 art\u0131rmak. D\u00fcnyan\u0131n toplam borcu has\u0131las\u0131n\u0131n 3 kat\u0131n\u0131 ge\u00e7ti. Sistemin bor\u00e7 \u00fcretmekten ba\u015fka bir \u00e7aresi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in finans krizi \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6re g\u00f6re bor\u00e7 miktar\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in her durgunlukta ellerinden gelen her\u015feyi yap\u0131yorlar.<\/p>\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/h4>\n

\u00a0<\/strong>Para politikas\u0131 2. evrede, bor\u00e7 arz\u0131n\u0131 y\u00f6netir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu evredeki para da bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckt\u00fcr. Para ancak bir bor\u00e7 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00fcretilir. Paran\u0131n art\u0131\u015f\u0131 bor\u00e7 art\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bor\u00e7 art\u0131\u015f\u0131 ise kald\u0131ra\u00e7la k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Bor\u00e7lular\u0131n kald\u0131rac\u0131 belli bir seviyenin \u00fczerinde finansal krizlere zemin haz\u0131rlar. Bor\u00e7lanma limite dayand\u0131\u011f\u0131nda 2. evredeki paran\u0131n arz\u0131 da s\u0131n\u0131ra dayanm\u0131\u015f olur. Alt\u0131n\u0131n para oldu\u011fu durumda oldu\u011fu gibi sistem talep yetmezli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretemez hale gelir.<\/p>\n

Para politikas\u0131n\u0131n talep yetmezli\u011fine her daim \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilmesi, paran\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00fcretilebilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z para \u00fcretimi san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yoktur. En ba\u015fta para muhasebesi buna izin vermez.<\/p>\n

Geli\u015fen \u00fclkelerin kamu a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 para basarak finanse etmesi varl\u0131k paran\u0131n bir \u00f6rne\u011fi olarak de\u011ferlendirilemez. Bu uygulama bir politikan\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fildir. Bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n bir sistemi, rejimi yoktur. Merkez bankas\u0131n\u0131n, para politikas\u0131 gereklerine uygun para arz\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131p azaltabilece\u011fi bir varl\u0131k para uygulamas\u0131 kal\u0131c\u0131 talep yetmezli\u011fini ortadan kald\u0131rabilecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Paran\u0131n tarihi geli\u015fimi d\u00fcnyan\u0131n her yerinde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Paran\u0131n tarihi insan\u0131n tarihi kadar geri gidebilir. \u0130nsan\u0131n tarihi ile ilgili bilgilerimiz de s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan, 3 evrenin d\u00fcnyan\u0131n her yerinde belli bir s\u0131ra dahilinde geli\u015fim g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yleyemeyiz. \u0130ktisadi geli\u015fim, teknolojik geli\u015fimde oldu\u011fu gibi bir s\u0131ra izlemek zorunda de\u011fil. Trampa ekonomisinden 3. evreye ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn. \u0130ktisadi geli\u015fimde kestirme<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4426,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,47],"tags":[308,304,209,280,272],"class_list":{"0":"post-4425","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-jeoekonomik-makro-veriler","8":"category-makro-ekonomik-analizler","9":"tag-analitik-bilanco","10":"tag-kredi","11":"tag-kredi-sistemi","12":"tag-merkez-bankaciligi","13":"tag-para"},"better_featured_image":{"id":4426,"alt_text":"Mal para ve kredi","caption":"","description":"","media_type":"image","media_details":{"width":2560,"height":1707,"file":"2023\/04\/Paranin-Evreleri-scaled.jpg","filesize":322708,"sizes":{"medium":{"file":"Paranin-Evreleri-300x200.jpg","width":300,"height":200,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":11335,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-300x200.jpg"},"large":{"file":"Paranin-Evreleri-1024x683.jpg","width":1024,"height":683,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":65292,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-1024x683.jpg"},"thumbnail":{"file":"Paranin-Evreleri-150x150.jpg","width":150,"height":150,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":7442,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-150x150.jpg"},"medium_large":{"file":"Paranin-Evreleri-768x512.jpg","width":768,"height":512,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":41580,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-768x512.jpg"},"1536x1536":{"file":"Paranin-Evreleri-1536x1024.jpg","width":1536,"height":1024,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":126773,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-1536x1024.jpg"},"2048x2048":{"file":"Paranin-Evreleri-2048x1366.jpg","width":2048,"height":1366,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":210405,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-2048x1366.jpg"},"bunyad-small":{"file":"Paranin-Evreleri-150x100.jpg","width":150,"height":100,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":5918,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-150x100.jpg"},"bunyad-medium":{"file":"Paranin-Evreleri-450x300.jpg","width":450,"height":300,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":19134,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-450x300.jpg"},"bunyad-full":{"file":"Paranin-Evreleri-1200x800.jpg","width":1200,"height":800,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":84041,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-1200x800.jpg"},"bunyad-viewport":{"file":"Paranin-Evreleri-2048x1366.jpg","width":2048,"height":1366,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":210405,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-2048x1366.jpg"},"bunyad-768":{"file":"Paranin-Evreleri-768x512.jpg","width":768,"height":512,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":41580,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-768x512.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]},"original_image":"Paranin-Evreleri.jpg"},"post":4425,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paranin-Evreleri-scaled.jpg"},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4425"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5227,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4425\/revisions\/5227"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}