{"id":4612,"date":"2023-05-25T09:03:21","date_gmt":"2023-05-25T06:03:21","guid":{"rendered":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/?p=4612"},"modified":"2025-07-20T04:20:53","modified_gmt":"2025-07-20T01:20:53","slug":"turkiye-ekonomisi-yakin-gelecegi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/turkiye-ekonomisi-yakin-gelecegi\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye Ekonomisi Yak\u0131n Gelece\u011fi"},"content":{"rendered":"

Genel se\u00e7imler sonras\u0131nda T\u00fcrkiye Ekonomisi<\/strong> nas\u0131l \u015fekillenecek? Sorusuna cevap ar\u0131yoruz. Daha \u00f6nce Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7i\u015fkenlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen enflasyonun salt kurdan kaynakland\u0131\u011f\u0131 fikri teknik d\u00fczeydeki karar vericilerde halen hakim g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f enflasyonla m\u00fccadele i\u00e7in kurun belli bir fiyatta sabitlenmesini ya da art\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca durdurulmas\u0131 olarak politikaya yans\u0131d\u0131. Bu politikan\u0131n neticesinde rekor d\u00fczeyde bir cari a\u00e7\u0131\u011fa<\/a> ula\u015ft\u0131k. Fikir enflasyonun d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesine tali olarak bir miktar hizmet etse de cari dengedeki bozulmay\u0131 h\u0131zland\u0131rarak beklenen kriz senaryosunu a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131yor. Mekanizman\u0131n iki y\u00f6nl\u00fc olarak nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 asl\u0131nda a\u015fikar, yine de bir tekrar yaparsak enflasyon %50+ iken i\u00e7 piyasada mal ve hizmet fiyatlar\u0131 de\u011fer kazan\u0131yor, di\u011fer taraftan kur bu miktarda artmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in i\u00e7 piyasadaki \u00fcr\u00fcnler dolar baz\u0131nda da s\u00fcrekli art\u0131yor ve ithal mallardan daha pahal\u0131 hale geliyor ve\/veya hali haz\u0131rda ihra\u00e7 edilen \u00fcr\u00fcnlerin i\u00e7 piyasaya verilmesi daha cazip hale geliyor. B\u00f6ylece kurun enflasyon kadar ya da ona yak\u0131n artmamas\u0131 cari dengeye iki y\u00f6nl\u00fc, hem ithalat hem de ihracat taraf\u0131ndan bask\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan ithal mallar baz\u0131nda korunan al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn enflasyonun d\u00fc\u015fmesine belki bir \u00f6l\u00e7ekte katk\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 iddia edilebilir yine de kurun sabit tutulmas\u0131 istenen sonuca ula\u015fmak i\u00e7in uygunsuz bir y\u00f6ntem ve a\u011f\u0131r bir fatura olu\u015fturuyor. Cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131 fonlayacak bir d\u0131\u015f finansman\u0131n ise yak\u0131n gelecekte gelmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor, gelmesi halinde bile yumu\u015fak ini\u015f senaryosunu destekleyece\u011fi kesin de\u011fil.<\/p>\n

Kredi Politikas\u0131 Halen \u00d6ncelikli Sorun<\/strong><\/h4>\n

\u0130lk yap\u0131lmas\u0131 gereken aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131 gazdan bir miktar \u00e7ekmek. Yoksa kuru bask\u0131lamay\u0131 b\u0131raksak dahi istenen sonucu alamayabiliriz. 2022 ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi kurdan enflasyona h\u0131zl\u0131 bir ge\u00e7i\u015f ya\u015fan\u0131r<\/a> (burada h\u0131zl\u0131 ge\u00e7i\u015fin temel sebebi kredi politikas\u0131, dolar talebini \u015fi\u015firende b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu, kurun enflasyona ge\u00e7i\u015fkenli\u011fi de\u011fil). Y\u00fckselen enflasyon d\u00f6ner tekrar kuru yukar\u0131 bask\u0131lar b\u00f6ylece T\u00fcrkiye ekonomisi<\/strong> ayn\u0131 kur-enflasyon sarmal\u0131nda<\/a> devam eder. Kurdan enflasyona ge\u00e7i\u015fi zay\u0131flatmak i\u00e7in kredi politikas\u0131nda fren \u015fart. Fren demek elbette talebi k\u0131smak demek. Talep 2 kanaldan k\u0131s\u0131labilir, kredi veya gelir. Biz krediyi tercih ediyoruz. Aksi takdirde krediyi gev\u015fetir \u00fccretleri art\u0131rmazsak, hali haz\u0131rda korkun\u00e7 hale gelmi\u015f olan gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 daha da bozuyoruz ve geni\u015f kitleler fakirle\u015fiyor. Bu senaryoda ise kredileri iyice s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak gerekiyor. \u015eu anda ge\u00e7 kal\u0131nm\u0131\u015f dahi olsa yap\u0131lmaya gayret edilen bu. Tabi burada bir k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgi var. Krediyi bo\u011farken bir likidite krizine sebep olmamak gerekiyor<\/p>\n

Sadece borcunu kapatacak fonlamaya ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 \u015firketlerin batmas\u0131n\u0131 istemeyiz. Likidite krizine<\/a> yol a\u00e7mad\u0131ktan sonra krediyi ne kadar s\u0131karsak kurdan enflasyona ge\u00e7i\u015f o kadar az olur. Dolay\u0131s\u0131yla nominal kur art\u0131\u015f\u0131 ayn\u0131 zamanda reel kur art\u0131\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Reel kurun y\u00fckselmesi, cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n kapanmas\u0131na katk\u0131da bulunur. Yaz aylar\u0131n\u0131n gelmesiyle birlikte turizm gelirleriyle desteklenen cari a\u00e7\u0131k s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir seviyeye gelebilir kurdaki reel art\u0131\u015f ile birlikte \u00e7\u00f6z\u00fcm kal\u0131c\u0131 hale de getirilebilir. \u00dclkeden d\u0131\u015far\u0131 cari a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 d\u00f6viz \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 son bulur. Kanamay\u0131 b\u00f6ylelikle durdurmu\u015f oluruz. Bu mekanizman\u0131n i\u015fleyebilmesi i\u00e7in ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin s\u0131f\u0131ra kadar \u00e7ekilmesi gerek. Ancak s\u0131f\u0131r\u0131n \u00e7ok alt\u0131na da d\u00fc\u015fmemesi gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u0131f\u0131r\u0131n alt\u0131nda, \u015firketler bir yandan kredi bulamazken bir yandan da sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kaybeder. Halbuki biz \u015firketlerin sat\u0131\u015flar\u0131ndan kazand\u0131klar\u0131 ile nette kredi \u00f6deyicisi olmalar\u0131n\u0131 hedefliyoruz. Temmuz\u2019daki asgari \u00fccret, emekli maa\u015f\u0131 ve \u00f6zel kesim \u00fccret art\u0131\u015flar\u0131 kredilerdeki sert daralmaya ra\u011fmen ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin s\u0131f\u0131r\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fmesine engel olacak. B\u00fcy\u00fcme s\u0131f\u0131r dolaylar\u0131nda seyretti\u011fi i\u00e7in, zay\u0131f talep ithalat ve enflasyon \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 hafifletecek. \u015eimdi bu mekanizma \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir mi? Sadece faizden medet umarak bu mekanizman\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc faiz art\u0131r\u0131nca bir anda krediler daralmaz. Faizin 9 aya kadar uzayabilen bir aktar\u0131m s\u00fcresi var. Halbuki menkul k\u0131ymet tesisi gibi uygulamalar devreye girdikleri anda kredi musluklar\u0131n\u0131 kesebiliyor. Bunu bug\u00fcn bir\u00e7o\u011fumuz ya\u015fad\u0131k. D\u00fcn Merkez Bankas\u0131n\u0131n kredi kart\u0131 nakit \u00e7ekimlerini menkul k\u0131ymet tesisine tabi k\u0131lmas\u0131 bug\u00fcn nakit \u00e7ekim limitlerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. B\u00f6yle bir etkiyi faizle sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Faizle krediyi daraltana kadar kurdaki art\u0131\u015f enflasyona ge\u00e7er, enflasyon kur sarmal\u0131na girilir. \u0130\u015fin ba\u015f\u0131 krediyi kontrol edebilmek. \u00c7\u00fcnk\u00fc kredi para demek. Bankalar her kredi verdiklerinde yeni mevduat tan\u0131mlar. Ortaya \u00e7\u0131kan TL\u2019de d\u00f6viz talebi olu\u015fturur. D\u00f6viz kuru \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 hafifletmek i\u00e7in TL arz\u0131n\u0131 yava\u015flatmak hatta azaltmak zorundas\u0131n\u0131z. Faiz gibi aktar\u0131m\u0131 uzun s\u00fcren ara\u00e7lar kur \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 alamaz. Ge\u00e7mi\u015fte bir\u00e7ok defa ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi faiz art\u0131rsan\u0131z da kur krizine girersiniz. Kur \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 ancak kredilerde h\u0131zl\u0131 bir daralmaya giderek alabilirsiniz.<\/p>\n

KKM Hakk\u0131nda<\/strong><\/h4>\n

Bu cephede yeni bir \u015fey yok, cevap verilecek arg\u00fcmanda yok. Makro perspektifi ve para sistemini anlamayan bir kesimin z\u0131rvalar\u0131 devam ediyor. Saatli bomba, ekonomiyi \u00e7\u00f6kertecek vb. TL baz\u0131nda aktar\u0131m yapabildi\u011finiz hi\u00e7bir enstr\u00fcman ekonomiyi \u00e7\u00f6kertemez. KKM fonksiyonunu<\/a> ve alternatif senaryoyu sorgulamak isteyen varsa da KKM\u2019deki mevcut mevduat miktar\u0131na tekrar bakabilir. 119M$ b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde TL\u2019de tutulan ve para politikas\u0131 yaparak kontrol edilmek imkan\u0131 olan mevduat\u0131 piyasaya verip bir anda dolara d\u00f6nmesine izin verin, T\u00fcrkiye ekonomisi<\/strong> i\u00e7in alternatif senaryoyu birlikte izleyelim. Ama ilk d\u00fc\u011fme yanl\u0131\u015f iliklenmeseydi? Ba\u011flam d\u0131\u015f\u0131. Mevcut negatif reel faizde finansal sistemi ayakta tutan tek enstr\u00fcman budur.<\/p>\n

Rezervler Hakk\u0131nda : Br\u00fct m\u00fc? Net mi?<\/strong><\/h4>\n

Br\u00fct rezerv. Asl\u0131nda net rezerv<\/a> yurtd\u0131\u015f\u0131nda da pek takip edilen bir rakam de\u011fil ancak g\u00fcndem oldu\u011fu i\u00e7in bir d\u00f6nem g\u00f6sterge olarak ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Belki Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n d\u00f6viz \u00fczerindeki kontrol\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan fikir verici olsa da Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n tek kontrol enstr\u00fcman\u0131 do\u011frudan sat\u0131\u015flar de\u011fil. Br\u00fct rezerv istenen seviyede oldu\u011fu s\u00fcrece y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ve dolar talebi rahatl\u0131kla \u00e7evrilir ve \u00e7evrilip \u00e7evrilemez oldu\u011fu yine bu rakam \u00fczerinden takip edilebilir. Br\u00fct rezervde cari a\u00e7\u0131kla birlikte erimeye devam ediyor. Cari a\u00e7\u0131k s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc m\u00fcddet\u00e7e rezervler a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fcspet bir geli\u015fme de beklenmiyor.<\/p>\n

CDS<\/strong><\/h4>\n

Uluslararas\u0131 kredi derecelendirme kurulu\u015flar\u0131n\u0131n jeopolitik e\u011filimleri bir yana CDS<\/a> do\u011frudan nihai bor\u00e7lanma maliyetini g\u00f6sterir ve bu sebeple manip\u00fcle edilebilir de\u011fildir. Cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n ve d\u00f6viz talebinin bu kadar y\u00fcksek oldu\u011fu bir d\u00f6nemde ise bor\u00e7lanma maliyeti daha kritik hale geliyor. Di\u011fer taraftan hali haz\u0131rda test etti\u011fimiz 500-800 aras\u0131 CDS\u2019teki oynamalar\u0131n T\u00fcrkiye ekonomisi<\/strong> i\u00e7in yap\u0131sal a\u00e7\u0131dan bir fark yaratmas\u0131 beklenmez. Bunun \u00fczerinde daha \u00f6nce test etmedi\u011fimiz rakamlarda ise (800+) korkun\u00e7 riskler bizi bekliyor olabilir, bu riskleri \u015fu anda \u00f6l\u00e7emiyoruz ancak olas\u0131 en k\u00f6t\u00fc senaryo yabanc\u0131 para cinsinden kredilerin t\u00fcm\u00fcyle kesilmesi olabilir. Bu senaryo ger\u00e7ekle\u015firse default ihtimali ger\u00e7ek bir senaryo haline gelir. Bu tip bir kriz reel kesime y\u0131k\u0131c\u0131 bir \u015fekilde aktar\u0131l\u0131r ve arz\u0131 daraltarak uzun vade de daha b\u00fcy\u00fck sorunlara yol a\u00e7ar.<\/p>\n

Gelir Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/strong><\/h4>\n

B\u00fct\u00fcn veriler \u00fccretli kesimin toplam has\u0131ladan ald\u0131\u011f\u0131 pay\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc i\u015faret ediyor ve bu konuda hemen herkes hemfikir. Karlar artmas\u0131na ra\u011fmen yat\u0131r\u0131mlar\u0131n b\u00fcy\u00fcmeden ald\u0131\u011f\u0131 toplam pay artmad\u0131<\/a>. Bu da yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u015fi\u015fen firma karlar\u0131 ile ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor<\/a>. Bu daha \u00f6nce iddia etti\u011fimiz ticari kredilerin t\u00fcketime kayd\u0131\u011f\u0131n\u0131n da di\u011fer bir kan\u0131t\u0131. \u00dccretlere yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan iyile\u015ftirme m\u00fcspet olsa da enflasyonun arkas\u0131ndan gecikmeli olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, enflasyonla kafa kafaya geldi\u011fi d\u00f6nemde bile \u00fccretli a\u00e7\u0131s\u0131ndan kay\u0131plara neden oluyor. Bu konunun daha da iyile\u015ftirilmesi ve g\u00fcndeme al\u0131nmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

Neyi Daha iyi Yapabilirdik?<\/strong><\/h4>\n
Makro Perspektife \u0130li\u015fkin<\/strong><\/h6>\n