Kur politikas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken enflasyonun %83’e kadar \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 2022 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011fine kadar kredi politikas\u0131n\u0131n hatal\u0131 oldu\u011fu tek \u00e7eyre\u011fi ele alaca\u011f\u0131z. Yap\u0131lan \u00e7ok kritik hata belki 30-40 puan daha fazla enflasyona mal oldu.<\/p>\n
Ama \u00f6nce filmi bir \u00e7eyrek geriye 2021 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011fine saraca\u011f\u0131z. Bu \u00e7eyrekte kur ata\u011f\u0131 ya\u015fan\u0131yor. Kur ata\u011f\u0131n\u0131n sebebini faiz indirimine ba\u011flayabilirsiniz, haks\u0131z da olmazs\u0131n\u0131z. O zamana kadar T\u00fcrkiye’de temel finansal enstr\u00fcman TL mevduatt\u0131. \u00d6yle olmas\u0131 da do\u011fru de\u011fildi. Kredi mevduat d\u00fczeninde verilen kredilerle ne yat\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131yordu da getirisi ile faiz \u00f6denebiliyordu? Yat\u0131r\u0131m yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da gelir elde edildi\u011fi de yoktu. Asl\u0131nda bor\u00e7 \u00f6dendi\u011fi de yoktu. Ki\u015filer ve firmalar\u0131n borcu bor\u00e7la d\u00f6nd\u00fcrd\u00fckleri bir d\u00fczendi. Daralma d\u00f6nemlerinde, bu d\u00fczen bozuluyor, kredi bat\u0131klar\u0131 ve iflaslar art\u0131yordu. Bu parantezi kapat\u0131p konumuza d\u00f6nelim. Negatif reel faiz b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, TL mevduattan YP mevduata ka\u00e7\u0131\u015flar h\u0131zland\u0131. Yerle\u015fiklerin d\u00f6viz talebine b\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klama getirir ve hakl\u0131 da olabilirsiniz. Ama meseleye bir ad\u0131m daha geriden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunun yedi\u011fimiz ilk kur ata\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Daha \u00f6nceleri, yabanc\u0131lar\u0131n h\u0131zl\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 kurlar\u0131 z\u0131plat\u0131yor, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7aresiz faiz art\u0131r\u0131mlar\u0131na gidiliyordu. \u00c7aresizdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc faizi ne kadar art\u0131r\u0131rsan\u0131z art\u0131r\u0131n, y\u00fcksek oynakl\u0131kta yabanc\u0131y\u0131 geri d\u00f6nd\u00fcremezsiniz. Kur g\u00fcnde %5 artarken faizi %100 de yapsan\u0131z yabanc\u0131 gelmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc 100 puan\u0131 bir y\u0131lda kazanacakken, kurdan g\u00fcnde 5 puan kaybedebilir. Yabanc\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda kur z\u0131pl\u0131yor, geriye yap\u0131lacak tek \u015fey kal\u0131yordu: talebi k\u0131smak. Faiz art\u0131r\u0131mlar\u0131 yabanc\u0131y\u0131 geri d\u00f6nd\u00fcremiyordu ama krediyi daraltarak talebi k\u0131s\u0131yordu. Ama yine kur ata\u011f\u0131 yenmi\u015f oluyordu. Kur politikas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n cezas\u0131n\u0131 kredi politikas\u0131 \u00e7ekiyordu. \u0130\u015fte bu olgu de\u011fi\u015fmedi. Bu defa farkl\u0131 bir sebepten, yerle\u015fikler d\u00f6vize h\u00fccum etti. Yine kur politikas\u0131zl\u0131\u011f\u0131nda kur ald\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 gitti.<\/p>\n
Kur politikas\u0131 derken ani kur ataklar\u0131n\u0131 y\u00f6netecek ara\u00e7lar\u0131n kurgulanmas\u0131n\u0131 kastediyoruz. KKM b\u00f6yle bir ara\u00e7. Yerle\u015fiklerin ani d\u00f6viz talebini kar\u015f\u0131lamakta ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in bir daha benzer bir atak olmad\u0131.<\/p>\n
Kur ata\u011f\u0131n\u0131n farkl\u0131 farkl\u0131 sebepleri olabilir. D\u00fc\u015fman size her defas\u0131nda ayn\u0131 silahla sald\u0131rmaz. Bir defas\u0131nda tank, bir defas\u0131nda top, bir defas\u0131nda makinal\u0131 ile gelebilir. Sizin elinizde ne var? M\u00fcdafaa stratejiniz, silahlar\u0131n\u0131z var m\u0131? Kur politikas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile ekonomiyi kur ataklar\u0131na a\u00e7\u0131k hale getirirseniz, her zaman bir kur ata\u011f\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fabilirsiniz.<\/a><\/p>\n Kur ata\u011f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan enflasyon tsunamisi gelir. Firmalar en iyi ihtimalle ithal girdi fiyatlar\u0131ndaki kur kaynakl\u0131 art\u0131\u015f\u0131 fiyatlara yans\u0131t\u0131r. T\u00fcrkiye’nin ithalat\u0131 has\u0131las\u0131n\u0131n kabaca \u00fc\u00e7te biri oldu\u011funa g\u00f6re, d\u00f6viz kuru art\u0131\u015f\u0131n\u0131n ithal girdi fiyatlar\u0131 \u00fczerinden enflasyona \u00fc\u00e7te bir ge\u00e7mesini bekleriz.\u00a0 En k\u00f6t\u00fc ihtimalde, firmalar fiyatlar\u0131n\u0131 kura endeksler ve enflasyon kurdaki art\u0131\u015f kadar artar. Bizde olanlar en k\u00f6t\u00fc ihtimale yakla\u015ft\u0131. 2022 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyrekte y\u0131ll\u0131k kur art\u0131\u015f\u0131 %115’te zirve yaparken, enflasyon %83’\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Firmalar, fiyatlar\u0131n\u0131 kura endeksleyerek karl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Kura endekslemenin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7te, kredi politikas\u0131nda bir \u00e7eyrek hayati bir hata yap\u0131ld\u0131. 2022 y\u0131l\u0131 ilk \u00e7eyre\u011finde kredilerde 432 milyar TL geni\u015flemeye gidildi. Bu geni\u015fleme, kur ata\u011f\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan geldi\u011fi i\u00e7in fiyatlar\u0131 d\u00f6vize endeksleme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 cezas\u0131z b\u0131rakt\u0131. T\u00fcm firmalar ayn\u0131 anda fiyat art\u0131r\u0131rken, onlar\u0131 cayd\u0131rabilecek tek \u015fey sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesiydi, o da olmad\u0131. Rahat rahat fiyatlar\u0131 art\u0131rd\u0131lar, karlar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctt\u00fcler.<\/p>\n Kredi politikas\u0131ndaki hayati hatadan bir \u00e7eyrek sonra d\u00f6n\u00fcld\u00fc ama bir kere i\u015f i\u015ften ge\u00e7mi\u015fti. Macunu tekrar t\u00fcpe doldurmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Artan krediler ancak durdurulabildi. Ancak bir kere fiyatlama davran\u0131\u015f\u0131 bozulmu\u015f, firmalar fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tad\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131.<\/a> Kur artt\u0131k\u00e7a, enflasyon da artt\u0131. Ta ki KKM ile kur art\u0131\u015f\u0131 dizginlenene kadar.<\/p>\n