Y\u00fcksek gelir gruplar\u0131n\u0131n vergilendirilmesi g\u00fcndeme girmi\u015f durumda ve farkl\u0131 eksenlerden tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye’nin parasal s\u0131k\u0131la\u015fmaya y\u00f6nelik yeni politikas\u0131, maliye aya\u011f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck gelir gruplar\u0131ndan al\u0131nan vergileri artt\u0131rarak s\u0131k\u0131la\u015fmay\u0131 desteklemeyi hedeflemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Vergi art\u0131\u015f\u0131yla y\u00fcksek gelir gruplar\u0131n\u0131n t\u00fcketimini azaltmaz diye mi zengine ilave vergi gelmedi de onun yerine, hen\u00fcz gelir elde etmeyen \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerine har\u00e7 geri getirildi? B\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce varsa,\u00a0 tamamen yanl\u0131\u015f. Asl\u0131nda y\u00fcskek gelir grubundan vergi al\u0131narak t\u00fcketim d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bunu anlamak i\u00e7in \u00f6ncelikle, bor\u00e7-tasarruf ili\u015fkisini anlamak gerekiyor.<\/p>\n
1980’lerden itibaren e\u015fitsizlik artt\u0131<\/a>, fakirden zengine b\u00fcy\u00fck bir reel gelir aktar\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti. \u0130ktisatta, toplam gelirin toplam harcamaya e\u015fit oldu\u011funu biliyoruz. Kredi talebin bir kayna\u011f\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re bu ili\u015fkilerin neresinde? Gelirin i\u00e7inde kredi diye bir kalem yok. Zengin gelirinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 tasarruf ediyor, harcam\u0131yorsa, gelir ve harcama nas\u0131l e\u015fit oluyor? \u00c7\u00fcnk\u00fc zenginin yerine eskiden o gelire sahip olup harcamay\u0131 yapan fakir harc\u0131yor. Aradaki ili\u015fki bor\u00e7-tasarruf ili\u015fkisi. Fakir eskiden geliri ile yapt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketimi bor\u00e7lanarak muhafaza ediyor. Zengin fakirin borcunu sat\u0131n alarak tasarruf yap\u0131yor. Bu ili\u015fkileri kuranda \u00e7o\u011fu ekonomide banka. Yani fakir zengine senet yaz\u0131p o senet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 para ile t\u00fcketim yapmaya devam etmiyor. \u00d6yle olsa bu seriyi yazma ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmazd\u0131. Fakir reel geliri azal\u0131nca t\u00fcketimini muhafaza etmek i\u00e7in bankadan kredi \u00e7ekiyor. Banka kredi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nce varolmayan yeni mevduat tan\u0131ml\u0131yor. Fakir bu mevduat\u0131 harcayarak t\u00fcketimini eski seviyesinde tutuyor. Mevduat harcana harcana nihai dura\u011f\u0131 olan tasarruf edene gidiyor. Tasarruf eden zengin bu mevduat\u0131 harcamayarak tasarruf ediyor ve bu zengine mevduat gelir olarak geliyor. B\u00f6ylelikle, fakirden zengine gelir transfer olmu\u015f oluyor. Bu ili\u015fki bor\u00e7-tasarruf ili\u015fkisi. Zengin yerine fakir harcad\u0131\u011f\u0131nda, toplam harcama toplam gelire e\u015fit oluyor. Fakir gelirinden fazla harcarken, zengin de ayn\u0131 tutarda gelirinden az harcam\u0131\u015f, tasarruf edebilmi\u015f oluyor.<\/p>\n Gelir e\u015fitsizli\u011fi artarken, yeni bor\u00e7 \u00fcretilmezse, toplam harcama ve gelir d\u00fc\u015fer. Ekonomi potansiyelinin alt\u0131nda b\u00fcy\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc, fakir eski harcamas\u0131n\u0131 yapam\u0131yordur, zenginin de fakirin yerine daha fazla g\u0131da, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim harcamas\u0131 yapma ihtiyac\u0131 yoktur. Fakir gelirinin \u00fczerinde harcayamay\u0131nca, zengin de harcad\u0131\u011f\u0131ndan fazla gelir elde edemez.<\/p>\n Arka plan bilgisini verdikten sonra zenginin vergilendirilmesine d\u00f6nebiliriz. Fakirden zengine gelir aktar\u0131m\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar s\u00fcresince fakirin bor\u00e7lanarak t\u00fcketimini korudu\u011funu biliyoruz. Zenginden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z vergiyi artt\u0131rarak e\u015fitsizli\u011fi tersine d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr\u00fcz. Zenginden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z vergi kadar fakirin gelirini art\u0131r\u0131r, borcunu azalt\u0131r\u0131z. Enflasyona kar\u015f\u0131 talebi k\u0131sacaksak borcu daha fazla k\u0131sar\u0131z. Peki bu senaryoda fakirin t\u00fcketimini k\u0131sm\u0131\u015f olmad\u0131k m\u0131? K\u0131smen olduk ama bu i\u015ften fakirin ba\u015fka kar\u0131 da var.<\/p>\n E\u015fitsizlik artt\u0131k\u00e7a fiyat balonlar\u0131 olu\u015fuyor. Zengin servetini biriktirecek varl\u0131klara sald\u0131r\u0131yor. Varl\u0131klar\u0131n arz\u0131 talebe yeti\u015femeyince varl\u0131k fiyatlar\u0131 \u015fi\u015fiyor. Yak\u0131n zamanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir olgu bu. Konut fiyatlar\u0131 ald\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 gitti. Kimse konut alamaz oldu. Varl\u0131k fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n \u00f6nemli sebeplerinden birisi de e\u015fitsizlik. Zenginin tasarrufunun bir k\u0131sm\u0131 vergi ile al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda varl\u0131k fiyatlar\u0131ndaki balonlar da ortadan kalkar. Konut bir servet biriktirme arac\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar. Fakir de konut alabilecek konuma gelir. Hat\u0131rlarsan\u0131z, fakirin t\u00fcketim i\u00e7in ald\u0131\u011f\u0131 krediyi azalt\u0131p yerine biraz daha az da olsa gelir vermi\u015ftik. Fakir art\u0131k daha az bor\u00e7lu oldu\u011funa g\u00f6re, daha d\u00fc\u015f\u00fck fiyatl\u0131 bir evi bu defa konut kredisi ile alabilir.<\/p>\n Fiyat balonlar\u0131, e\u015fitsizli\u011fi s\u00fcrd\u00fcrmenin ara\u00e7lar\u0131ndan biridir. Balon yokken, 10 y\u0131ll\u0131k kredi ile al\u0131nabilecek ev, bat\u0131da 30 y\u0131ll\u0131k kredi ile al\u0131n\u0131r. Ama\u00e7 insanlar\u0131n eve \u00e7ok daha uzun s\u00fcrede sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flarken, bu arada evi zenginler i\u00e7in bir tasarruf arac\u0131 haline getirmektir. Kredi ne kadar uzun vadeli olursa, zengin o krediden ortaya \u00e7\u0131kan mevduat\u0131 o kadar uzun s\u00fcre tasarruf edebilir. \u00dcstelik 30 sene boyunca, ba\u015fkalar\u0131da kredi al\u0131r. Krediler katlanarak b\u00fcy\u00fcrken, zenginin de serveti katlanarak b\u00fcy\u00fcr. Zenginden vergi al\u0131narak a\u015f\u0131r\u0131 ki\u015fisel tasarruf talebinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilirse, fiyat balonlar\u0131 olu\u015fmaz, fakir daha az bor\u00e7lanarak konut sahibi olur.<\/p>\n Borcu gelirle ikame ederek talebi d\u00fc\u015f\u00fcrmek finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc ve talebi daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 hale getirir. Daralma zamanlar\u0131nda, bor\u00e7lular \u00e7ok daha az batar, iflas eder. Mesela \u015fimdi, tam tersini yap\u0131p, gelirlerini k\u0131s\u0131p, borcu gev\u015fek b\u0131rak\u0131rken, daralma zaman\u0131 kredi temerr\u00fctlerinin u\u00e7u\u015fa ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6rece\u011fiz. Sonra bankalar\u0131n sermaye yeterlili\u011fi konu\u015fulacak. Her daralmada ayn\u0131 hikayedir. Finansal ve ekonomik istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n sebebi, geliri bask\u0131lay\u0131p, bor\u00e7lanmay\u0131 daha gev\u015fek b\u0131rakarak, serveti zenginde toplamak.<\/p>\n Buraya kadar asl\u0131nda Michael Pettis’in<\/a> yak\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 kurguda geldik. Bu kurguda hanehalk\u0131 ve zenginler var. Aralar\u0131nda bor\u00e7 tasarruf ili\u015fkisi kurula kurula e\u015fitsizlik art\u0131yor. Asl\u0131nda tam b\u00f6yle de\u011fil. T\u00fcrkiye’de kredinin %85’i ticari. Yani, bor\u00e7-tasarruf ili\u015fkisinin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 hane halk\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kuruluyor. Ba\u015fka \u00fclkelerde de bu i\u015f b\u00f6yle. Bu k\u0131sm\u0131 ele alan daha \u00e7\u0131kmad\u0131. At\u0131f Mian<\/a> ve arkada\u015flar\u0131 da hane halk\u0131 bor\u00e7lanmas\u0131 \u00fczerinden zenginin tasarruf etmesini anlatt\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc ticarinin t\u00fcketebilece\u011fi ak\u0131llara gelmiyor. Bu d aba\u015fka bir yaz\u0131n\u0131n konusu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Y\u00fcksek gelir gruplar\u0131n\u0131n vergilendirilmesi g\u00fcndeme girmi\u015f durumda ve farkl\u0131 eksenlerden tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye’nin parasal s\u0131k\u0131la\u015fmaya y\u00f6nelik yeni politikas\u0131, maliye aya\u011f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck gelir gruplar\u0131ndan al\u0131nan vergileri artt\u0131rarak s\u0131k\u0131la\u015fmay\u0131 desteklemeyi hedeflemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Vergi art\u0131\u015f\u0131yla y\u00fcksek gelir gruplar\u0131n\u0131n t\u00fcketimini azaltmaz diye mi zengine ilave vergi gelmedi de onun yerine, hen\u00fcz gelir elde etmeyen \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerine har\u00e7 geri getirildi? B\u00f6yle<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":4725,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,47],"tags":[430,429,281,426],"class_list":{"0":"post-4724","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-jeoekonomik-makro-veriler","8":"category-makro-ekonomik-analizler","9":"tag-borc","10":"tag-gelir-dagilimi","11":"tag-tasarruf","12":"tag-ucretler"},"better_featured_image":{"id":4725,"alt_text":"Gelir E\u015fitsizli\u011fi","caption":"","description":"","media_type":"image","media_details":{"width":669,"height":611,"file":"2023\/07\/Gelir-Dagilimi-Adaleti.jpg","filesize":71134,"sizes":{"medium":{"file":"Gelir-Dagilimi-Adaleti-300x274.jpg","width":300,"height":274,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":12202,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Gelir-Dagilimi-Adaleti-300x274.jpg"},"thumbnail":{"file":"Gelir-Dagilimi-Adaleti-150x150.jpg","width":150,"height":150,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":5096,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Gelir-Dagilimi-Adaleti-150x150.jpg"},"bunyad-small":{"file":"Gelir-Dagilimi-Adaleti-150x137.jpg","width":150,"height":137,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":4586,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Gelir-Dagilimi-Adaleti-150x137.jpg"},"bunyad-medium":{"file":"Gelir-Dagilimi-Adaleti-450x411.jpg","width":450,"height":411,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":22638,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Gelir-Dagilimi-Adaleti-450x411.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]}},"post":4724,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Gelir-Dagilimi-Adaleti.jpg"},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4724"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5058,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4724\/revisions\/5058"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}