{"id":4829,"date":"2023-10-02T11:04:08","date_gmt":"2023-10-02T08:04:08","guid":{"rendered":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/?p=4829"},"modified":"2025-08-18T18:39:08","modified_gmt":"2025-08-18T15:39:08","slug":"nispi-gelir-hipotezi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/nispi-gelir-hipotezi\/","title":{"rendered":"Nispi Gelir Hipotezi"},"content":{"rendered":"

Nispi gelir hipotezini mutlak gelir hipotezinden<\/a> ay\u0131ran iki husus vard\u0131r. Nispi gelir hipotezinde bireylerin t\u00fcketim kararlar\u0131n\u0131n ( mutlak gelir hipotezindekinin aksine ) birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131l\u0131r. Bu ba\u011flamda her bireyin t\u00fcketim d\u00fczeyinin, o bireyin ait oldu\u011fu gruptaki ( mahalle – meslek ) nispi gelir durumuna ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu; ki\u015finin ait oldu\u011fu gruptaki nispi gelir durumu de\u011fi\u015fmedik\u00e7e, gelirden t\u00fcketime tahsis etti\u011fi k\u0131sm\u0131n da de\u011fi\u015fmeyece\u011fi kabul edilir. \u00d6rne\u011fin belirli bir grupta ya\u015fayan bir ki\u015finin geliri iki kat artarken o grubun ortalama geliri de iki kat art\u0131yorsa ve b\u00f6ylece ki\u015finin (grubun) nispi geliri de\u011fi\u015fmiyorsa, ki\u015finin gelirden t\u00fcketimi tahsis etti\u011fi k\u0131s\u0131m da ortalama t\u00fcketim e\u011filimi de de\u011fi\u015fmez. Bu varsay\u0131m ekonomi \u00f6l\u00e7e\u011finde ifade edilirse, ortalama t\u00fcketim e\u011filimi bireyin gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki yerine ba\u011fl\u0131d\u0131r ve gelir zamanReel i\u00e7inde muntazam bir bi\u00e7imde art\u0131nca, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda zaman i\u00e7inde \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fme meydana gelmedi\u011fi s\u00fcrece, ortalama t\u00fcketim e\u011filimi de\u011fi\u015fmez. Bu y\u00f6n\u00fcyle nispi gelir hipotezi Kuznets \u2018in uzun d\u00f6nem zaman serilerine dayal\u0131 bulgusunu, ortalama t\u00fcketim e\u011filiminin uzun d\u00f6nemde sabit oldu\u011funu teyit eder.<\/p>\n

Nispi gelir hipotezinin ikinci temel varsay\u0131m\u0131, ki\u015finin gelirinin k\u0131sa d\u00f6nemde iktisadi dalgalanma<\/a> sebebiyle de\u011fi\u015fmesi ve bununla beraber t\u00fcketiminin yaln\u0131zca mevcut gelire ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fil bir \u00f6nceki d\u00f6nemde elde etti\u011fi en y\u00fcksek gelir seviyesine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fti\u011fi varsay\u0131m\u0131d\u0131r. Bu varsay\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki grafikte g\u00f6sterilmi\u015ftir;<\/p>\n

\"Nispi<\/p>\n

Grafikteki CLR<\/em><\/strong> do\u011frusu, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 sabit iken gelir zaman i\u00e7inde muntazam bir bi\u00e7imde art\u0131nca ortalama t\u00fcketim e\u011filiminin de\u011fi\u015fmedi\u011fini ( sabit kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ) yans\u0131tan uzun d\u00f6nem t\u00fcketim fonksiyonudur. \u015eimdi iktisadi dalgalanma nedeniyle gelirin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve gelir d\u00fc\u015fmeden \u00f6nce A noktas\u0131nda oldu\u011fumuzu kabul edelim. Bu durumda e\u011fer t\u00fcketim sadece cari gelire ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fseydi, gelirdeki d\u00fc\u015fme 0CLR<\/em><\/strong> do\u011frusu boyunca a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru hareket edilmesine yol a\u00e7ard\u0131. Oysa Duesenberry \u2018e g\u00f6re ki\u015filer b\u00f6yle bir durumda \u00f6nce t\u00fcketimi k\u0131smak yerine \u00f6nce tasarrufu k\u0131sarak al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 t\u00fcketim d\u00fczeyini muhafaza etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu y\u00fczde grafikte gelirdeki d\u00fc\u015fme Aa k\u0131sa d\u00f6nem t\u00fcketim fonksiyonu boyunca hareket edilmesine, t\u00fcketimin gelire g\u00f6re oransaldan daha az azalmas\u0131na ( ortalama t\u00fcketim e\u011filiminin artmas\u0131na ) ve dolay\u0131s\u0131yla da tasarrufun gelire g\u00f6re oransaldan daha fazla azalmas\u0131na yol a\u00e7ar. Ekonomi durgunlu\u011fu a\u015f\u0131p gelir art\u0131nca, t\u00fcketiciler \u00f6nce tasarruflar\u0131n\u0131 A noktas\u0131ndaki d\u00fczeye ( \u00f6nceki d\u00f6nem en y\u00fcksek gelir d\u00fczeyindeki tasarruf d\u00fczeyine ) y\u00fckseltirler. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, durgunlu\u011fun a\u015f\u0131l\u0131p gelirin artmas\u0131, t\u00fcketimin ve tasarrufun A noktas\u0131na kadar gelire g\u00f6re s\u0131ras\u0131yla oransaldan daha az ve daha fazla artmas\u0131na ( ortalama t\u00fcketim e\u011filiminin azalmas\u0131na ve ortalama tasarruf e\u011filiminin artmas\u0131na ) yol a\u00e7ar. Gelirdeki art\u0131\u015f devam edip \u00f6nceki d\u00f6nemin en y\u00fcksek gelir d\u00fczeyi ( A noktas\u0131 ) a\u015f\u0131l\u0131nca da, gelirdeki art\u0131\u015f 0CLR<\/em><\/strong><\/p>\n

do\u011frusu boyunca yukar\u0131ya do\u011fru hareket edilmesine yol a\u00e7ar. Bu y\u00f6n\u00fcyle nispi gelir hipotezi, k\u0131sa d\u00f6nem ve uzun d\u00f6nem zaman serilerine dayal\u0131 bulgular aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiye, uzun d\u00f6nemde sabit olan ortalama t\u00fcketim e\u011filiminin k\u0131sa d\u00f6nemde gelir art\u0131nca azalmas\u0131 hususuna bir a\u00e7\u0131klama getirmektedir.<\/p>\n

Nispi gelir hipotezinde bir ki\u015finin gelirinin azalmas\u0131 durumunda t\u00fcketiminde olu\u015fan azalma, ayn\u0131 ki\u015finin geliri artt\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcketiminde olu\u015fan art\u0131\u015ftan k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Bu hususa, gelir azald\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcketimde meydana gelen azal\u0131\u015f\u0131n, gelir art\u0131nca t\u00fcketimde meydana gelen art\u0131\u015ftan k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131na, mandal etkisi – takoz etkisi<\/a><\/em><\/strong> denir.<\/p>\n

\u0130ktisat\u00e7\u0131lar Duesenberry taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen nispi gelir hipotezine, k\u0131sa ve uzun d\u00f6nem t\u00fcketim fonksiyonlar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiye \u00e7\u00f6z\u00fcm getiren ilk \u00e7al\u0131\u015fma olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda fazla \u00f6nem atfetmezler. Bunun nedeni, mutlak gelir hipotezi gibi nispi gelir hipotezinin de mikro temelinin olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n mikro temeli olan bir t\u00fcketim fonksiyonu i\u00e7in uzun bir s\u00fcre beklemeleri gerekmemi\u015ftir. Zira baz\u0131 iktisat\u00e7\u0131lar 1950 \u2018lerde t d\u00f6nemindeki ( bug\u00fcnk\u00fc ) t\u00fcketimin t d\u00f6nemindeki (bug\u00fcnk\u00fc ) gelire ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu kabul eden mutlak gelir hipotezindeki gelir kavram\u0131n\u0131 farkl\u0131 bir bi\u00e7imde tan\u0131mlamak suretiyle, mikro temeli olan iki alternatif teori geli\u015ftirmi\u015flerdir. Bunlardan birincisi, Amerikal\u0131 iktisat\u00e7\u0131 F. Modigliani \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde 1950 \u2018lerin ortalar\u0131ndan itibaren geli\u015ftirilen ve t d\u00f6nemindeki ( bug\u00fcnk\u00fc ) t\u00fcketimin \u00f6m\u00fcr boyu gelire ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu yolundaki \u00f6m\u00fcr boyu gelir hipotezidir. Di\u011feri ise Amerikal\u0131 iktisat\u00e7\u0131 Milton Friedman taraf\u0131ndan 1957 y\u0131l\u0131nda geli\u015ftirilen s\u00fcrekli gelir hipotezidir.<\/p>\n

Nispi gelir hipotezinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u00f6nemi, yaln\u0131zca tarihsel ba\u011flamda t\u00fcketim teorilerini a\u00e7\u0131klamas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Sosyal psikoloji ve davran\u0131\u015fsal iktisat alan\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, bireylerin t\u00fcketim kararlar\u0131n\u0131 al\u0131rken \u00e7evrelerindeki ki\u015filerle s\u00fcrekli bir k\u0131yaslama i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu durum, hipotezin \u201cg\u00f6steri\u015f t\u00fcketimi\u201d kavram\u0131 ile ili\u015fkilendirilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. \u00d6zellikle modern toplumlarda bireylerin refah d\u00fczeylerini de\u011ferlendirirken mutlak gelirlerinden \u00e7ok, akran gruplar\u0131na g\u00f6re nerede durduklar\u0131na \u00f6nem vermeleri, Duesenberry\u2019nin ortaya koydu\u011fu temel d\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7erli oldu\u011funu kan\u0131tlar niteliktedir.<\/p>\n

Bu noktada, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 adaletsizlikleri ile t\u00fcketim e\u011filimleri aras\u0131ndaki ba\u011f da dikkat \u00e7ekicidir. Nispi gelir hipotezine g\u00f6re, gelir e\u015fitsizli\u011fi y\u00fcksek olan toplumlarda bireyler kendilerini daha y\u00fcksek gelir grubundaki ki\u015filerle k\u0131yaslama e\u011filimindedir. Bu durum, daha d\u00fc\u015f\u00fck gelirli bireylerin t\u00fcketimlerini gelirlerine oranla art\u0131rmalar\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla tasarruf oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7abilir. \u00d6te yandan, e\u015fitli\u011fin g\u00f6rece y\u00fcksek oldu\u011fu toplumlarda bireyler, gelirlerine daha uygun bir t\u00fcketim davran\u0131\u015f\u0131 sergileyebilirler. B\u00f6ylece hipotez, makro d\u00fczeyde gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve tasarruf oranlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlamada da bir \u00e7er\u00e7eve sunar.<\/p>\n

Ayr\u0131ca \u201cmandal etkisi\u201dnin modern ekonomik krizler ba\u011flam\u0131nda \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin 2008 K\u00fcresel Finans Krizi s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok hane gelirlerinde ani d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fam\u0131\u015f, ancak t\u00fcketim d\u00fczeylerini ayn\u0131 h\u0131zda azaltmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yerine tasarruf oranlar\u0131 h\u0131zla d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, baz\u0131 haneler ise bor\u00e7lanmaya y\u00f6nelmi\u015ftir. Bu durum, Duesenberry\u2019nin teorisinin ge\u00e7erlili\u011fini ampirik olarak destekleyen \u00f6rneklerden biri olarak de\u011ferlendirilebilir. Kriz sonras\u0131 toparlanma d\u00f6neminde haneler, tasarruflar\u0131n\u0131 eski seviyelerine \u00e7\u0131karmak i\u00e7in t\u00fcketimlerini s\u0131n\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131r ki bu da hipotezin ikinci temel varsay\u0131m\u0131na paralel bir geli\u015fmedir.<\/p>\n

Nispi gelir hipotezinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uygulama alanlar\u0131ndan biri de pazarlama stratejileridir. \u015eirketler, t\u00fcketicilerin \u00fcr\u00fcnleri yaln\u0131zca ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumsal stat\u00fclerini yans\u0131tmak i\u00e7in tercih ettiklerini bilirler. Bu nedenle, reklam kampanyalar\u0131 genellikle t\u00fcketicilerin ait olmak istedikleri sosyal gruplar\u0131 hedef al\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, nispi gelirin t\u00fcketim davran\u0131\u015flar\u0131nda ne kadar etkili oldu\u011funu bir kez daha ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, nispi gelir hipotezi, mikro temeli eksik oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle akademik literat\u00fcrde ele\u015ftirilmi\u015f olsa da, t\u00fcketim davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sosyal boyutunu a\u00e7\u0131klamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Hem iktisadi dalgalanmalar\u0131n k\u0131sa d\u00f6nemli etkilerini hem de uzun d\u00f6nemli ortalama t\u00fcketim e\u011filimlerinin sabitli\u011fini a\u00e7\u0131klayabilmesi, bu teoriyi t\u00fcketim ekonomisi i\u00e7inde \u00f6zel bir yere yerle\u015ftirmi\u015ftir. Modern iktisadi analizlerde \u00f6m\u00fcr boyu gelir ve s\u00fcrekli gelir hipotezleri daha fazla \u00f6ne \u00e7\u0131ksa da, nispi gelir hipotezi \u00f6zellikle davran\u0131\u015fsal iktisat ve gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda tamamlay\u0131c\u0131 bir rol oynamaya devam etmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nispi gelir hipotezini mutlak gelir hipotezinden ay\u0131ran iki husus vard\u0131r. Nispi gelir hipotezinde bireylerin t\u00fcketim kararlar\u0131n\u0131n ( mutlak gelir hipotezindekinin aksine ) birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131l\u0131r. Bu ba\u011flamda her bireyin t\u00fcketim d\u00fczeyinin, o bireyin ait oldu\u011fu gruptaki ( mahalle – meslek ) nispi gelir durumuna ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu; ki\u015finin ait oldu\u011fu gruptaki nispi gelir durumu de\u011fi\u015fmedik\u00e7e,<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":4830,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,47],"tags":[302,281,445],"class_list":{"0":"post-4829","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-jeoekonomik-makro-veriler","8":"category-makro-ekonomik-analizler","9":"tag-reel-gelir","10":"tag-tasarruf","11":"tag-tuketim"},"better_featured_image":{"id":4830,"alt_text":"Nispi Gelir Nedir","caption":"","description":"","media_type":"image","media_details":{"width":465,"height":282,"file":"2023\/10\/Nispi-Gelir-Hipotezi.jpg","filesize":10142,"sizes":{"medium":{"file":"Nispi-Gelir-Hipotezi-300x182.jpg","width":300,"height":182,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":3078,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Nispi-Gelir-Hipotezi-300x182.jpg"},"thumbnail":{"file":"Nispi-Gelir-Hipotezi-150x150.jpg","width":150,"height":150,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":1617,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Nispi-Gelir-Hipotezi-150x150.jpg"},"bunyad-small":{"file":"Nispi-Gelir-Hipotezi-150x91.jpg","width":150,"height":91,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":1232,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Nispi-Gelir-Hipotezi-150x91.jpg"},"bunyad-medium":{"file":"Nispi-Gelir-Hipotezi-450x273.jpg","width":450,"height":273,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":5057,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Nispi-Gelir-Hipotezi-450x273.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]}},"post":4829,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Nispi-Gelir-Hipotezi.jpg"},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4829"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5575,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4829\/revisions\/5575"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}