{"id":4873,"date":"2023-10-07T16:13:24","date_gmt":"2023-10-07T13:13:24","guid":{"rendered":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/?p=4873"},"modified":"2025-08-18T18:07:15","modified_gmt":"2025-08-18T15:07:15","slug":"rassal-yurume","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/rassal-yurume\/","title":{"rendered":"Rassal Y\u00fcr\u00fcme(\u0130ktisat)"},"content":{"rendered":"

Rassal y\u00fcr\u00fcme t\u00fcketimdeki de\u011fi\u015flerin tahminlenemez oldu\u011funu gelir hipotezleri \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir iktsadi modeldir. S\u00fcrekli gelir hipotezinde, ki\u015filer t\u00fcketim harcamalar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli gelire ( sahip olduklar\u0131 be\u015feri ve be\u015feri olmayan servet ile her y\u0131l elde etmeyi bekledikleri ortalama gelire ) g\u00f6re belirlerler. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, \u00f6m\u00fcr boyu gelir hipotezinde oldu\u011fu gibi s\u00fcrekli gelir hipotezinde de ki\u015filer t\u00fcketim kararlar\u0131n\u0131 bug\u00fcnk\u00fc gelir yan\u0131nda ileride elde etmeyi bekledikleri gelire de bakarak belirlerler. Yani her iki hipotezde ileriye d\u00f6n\u00fck bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bununla beraber s\u00fcrekli gelir hipotezinde<\/a>, ki\u015filerin s\u00fcrekli geliri geriye d\u00f6n\u00fck bir tahmin y\u00f6ntemi olan uyarlay\u0131c\u0131 bekleyi\u015fler hipotezi \u00e7er\u00e7evesinde tahmin ettikleri s\u00fcrekli geliri s\u00fcrekli gelirin ge\u00e7mi\u015fteki de\u011ferine bakarak belirledikleri kabul edilir.<\/p>\n

\u0130leriye d\u00f6n\u00fck bir tahmin y\u00f6ntemi olan rasyonel bekleyi\u015fler analizinin 1970\u2019lerde geli\u015ftirilmesinden sonra, Amerikal\u0131 iktisat\u00e7\u0131 Robert Hall ileriye d\u00f6n\u00fck bir yakla\u015f\u0131m olan s\u00fcrekli gelir hipotezini, yine ileriye d\u00f6n\u00fck bir tahmin y\u00f6ntemi olan rasyonel bekleyi\u015fler itibariyle ele alm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece rasyonel bekleyi\u015flerin<\/a> t\u00fcketim \u00fczerindeki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hall\u2019a g\u00f6re rasyonel bekleyi\u015fler alt\u0131nda gelir d\u00fczeyinin gelecekteki de\u011ferini t\u00fcm mevcut bilgilerden yararlanarak tahmin eden ki\u015filer, beklenmeyen bir de\u011fi\u015fme olmad\u0131k\u00e7a s\u00fcrekli geliri \u00a0 Y^^p <\/em><\/strong>i\u00e7inde bulunduklar\u0131 her d\u00f6nemde ortalama olarak do\u011fru tahmin ederler;<\/p>\n

\"Rassal<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla da s\u00fcrekli gelir hipotezi rasyonel bekleyi\u015flerle birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ki\u015filerin s\u00fcrekli gelir tahminlerinin ve buna ba\u011fl\u0131 olarak t\u00fcketimin de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in, ekonomide ( ki\u015filerin s\u00fcrekli geliri etkiledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri ) beklenmeyen olaylar\u0131n olmas\u0131 gerekir. Bu ise t\u00fcketimdeki de\u011fi\u015fmelerin tahmin edilemez – \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez olmas\u0131 demektir. Bir de\u011fi\u015fkenin de\u011ferindeki de\u011fi\u015fmeleri \u00f6ng\u00f6rmenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 durum k\u0131saca \u2018rassal y\u00fcr\u00fcme\u2019 <\/em>diye nitelendirildi\u011finden, Robert Hall\u2019\u0131n s\u00fcrekli gelir hipotezini rasyonel bekleyi\u015fler \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131rsak ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonuca, t\u00fcketimdeki de\u011fi\u015fmeleri \u00f6ng\u00f6rmenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 yolundaki sonuca, \u2018t\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi\u2019<\/em> denir.<\/p>\n

T\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi modelinde, ki\u015filerin s\u00fcrekli geliri etkiledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri beklenmeyen olaylar olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece t\u00fcketim d\u00fczeyi de\u011fi\u015fmez. Bu y\u00fczden de belirli bir d\u00f6nemdeki t\u00fcketim \u00f6nceki d\u00f6nemdeki t\u00fcketim ile tesad\u00fcfi bir hata teriminin toplam\u0131na e\u015fittir:<\/p>\n

\"Rassal<\/p>\n

Hall taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen t\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi hipotezine g\u00f6re, s\u00fcrekli geliri etkileyen beklenmeyen olaylar\u0131n olmas\u0131 halinde, gelirde beklenmeyen de\u011fi\u015fmeler olur ve ki\u015filer t\u00fcketim planlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirirler: Gelirdeki beklenmeyen de\u011fi\u015fmeler t\u00fcketimi etkiler<\/em>. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k s\u00fcrekli geliri etkileyen beklenen olaylar\u0131n olmas\u0131 halinde, gelirde beklenen de\u011fi\u015fmeler olur ve ki\u015filer t\u00fcketim planlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmezler: Gelirdeki beklenen de\u011fi\u015fmeler t\u00fcketimi etkilemez.<\/em><\/p>\n

Ancak ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalar t\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi hipotezinin s\u00f6z konusu iki \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bu ba\u011flamdaki sonu\u00e7lar\u0131ndan birincisine, gelirdeki beklenmeyen de\u011fi\u015fmelerin t\u00fcketimi etkilememesine<\/em> \u2018a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fczle\u015ftirme\u2019<\/em><\/strong> denir. \u0130kincisine ise gelirdeki beklenen de\u011fi\u015fmelerin t\u00fcketimi etkilemesi <\/em>ise \u2018a\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131l\u0131k\u2019<\/em><\/strong> diye nitelendirilir.<\/p>\n

T\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi hipotezi, modern makroekonomi literat\u00fcr\u00fcnde gelir-t\u00fcketim ili\u015fkisini a\u00e7\u0131klamada \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur. Hall\u2019un 1978\u2019de geli\u015ftirdi\u011fi bu yakla\u015f\u0131m, Keynesyen t\u00fcketim fonksiyonu ve Friedman\u2019\u0131n s\u00fcrekli gelir hipotezi \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir. \u00d6zellikle rasyonel beklentiler devrimi ile birlikte t\u00fcketim kararlar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015f verilere de\u011fil, bireylerin gelece\u011fe dair t\u00fcm mevcut bilgileri nas\u0131l i\u015flediklerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu fikri, t\u00fcketim teorilerinde k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Modelin en \u00f6nemli \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131, t\u00fcketimdeki de\u011fi\u015fimlerin yaln\u0131zca beklenmedik \u015foklarla a\u00e7\u0131klanabilmesidir. E\u011fer bireyler gelecekteki gelirlerini do\u011fru tahmin edebiliyorlarsa, t\u00fcketim d\u00fczeylerini bu bilgiye g\u00f6re zaten ayarlam\u0131\u015f olurlar. Dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcketimde ancak \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen, yani tesad\u00fcfi geli\u015fmelerin ard\u0131ndan de\u011fi\u015fim olur. Bu, t\u00fcketim serilerinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir \u201crassal y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u201d izlemesi gerekti\u011fi sonucunu do\u011furur. \u00d6rne\u011fin, beklenmedik bir vergi art\u0131\u015f\u0131, ani i\u015fsizlik ya da s\u00fcrpriz bir ikramiye, t\u00fcketimde de\u011fi\u015fime yol a\u00e7abilir. Fakat planlanm\u0131\u015f, \u00f6nceden bilinen gelir art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n t\u00fcketim \u00fczerinde bir etkisi olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ancak, ampirik bulgular modelin bu keskin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini desteklememi\u015ftir. Yap\u0131lan bir\u00e7ok ekonometrik analiz, gelirdeki beklenen de\u011fi\u015fimlerin t\u00fcketimi etkiledi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu durum \u201ca\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131l\u0131k bulgusu\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6te yandan gelirdeki beklenmeyen de\u011fi\u015fimlerin t\u00fcketimi etkilememesi de \u201ca\u015f\u0131r\u0131 d\u00fczle\u015ftirme\u201d problemi olarak ifade edilmi\u015ftir. Bu iki sonu\u00e7, t\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi hipotezinin ger\u00e7ek hayatta tam anlam\u0131yla ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n

Bu uyumsuzlu\u011fun nedenleri \u00fczerine \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131klamalar geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda likidite k\u0131s\u0131tlar\u0131 gelmektedir. Teoride bireyler, gelirlerindeki dalgalanmalar\u0131 bor\u00e7lanma veya tasarruf yoluyla t\u00fcketimlerini istikrarl\u0131 hale getirerek dengeleyebilirler. Ancak kredi piyasalar\u0131n\u0131n kusurlu oldu\u011fu, bireylerin kolayca bor\u00e7lanamad\u0131\u011f\u0131 veya krediye eri\u015fim maliyetlerinin y\u00fcksek oldu\u011fu durumlarda, beklenen gelir de\u011fi\u015fimleri t\u00fcketimi do\u011frudan etkileyebilir. Bu nedenle, a\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131l\u0131k bulgusu k\u0131smen finansal piyasa k\u0131s\u0131tlar\u0131 ile a\u00e7\u0131klan\u0131r.<\/p>\n

Di\u011fer bir a\u00e7\u0131klama, davran\u0131\u015fsal iktisat literat\u00fcr\u00fcnden gelir. Bireyler rasyonel beklentiler varsay\u0131m\u0131na tam olarak uymayabilir, gelecekteki gelirlerini de\u011ferlendirirken bili\u015fsel yanl\u0131l\u0131klar ve psikolojik fakt\u00f6rlerin etkisi alt\u0131nda kalabilirler. Bu durumda, gelirdeki beklenen de\u011fi\u015fimlere t\u00fcketim planlar\u0131n\u0131 uyarlamalar\u0131 daha olas\u0131 hale gelir. Ayr\u0131ca ihtiyatl\u0131 tasarruf davran\u0131\u015f\u0131 da bir ba\u015fka a\u00e7\u0131klamad\u0131r. Belirsizlik alt\u0131nda bireyler, beklenen gelir art\u0131\u015flar\u0131na ra\u011fmen ihtiyatl\u0131l\u0131k motivasyonu ile tasarruflar\u0131n\u0131 art\u0131rabilir ve t\u00fcketimlerini s\u0131n\u0131rl\u0131 tutabilirler.<\/p>\n

T\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi hipotezi, politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. E\u011fer t\u00fcketimdeki de\u011fi\u015fimler yaln\u0131zca beklenmedik \u015foklarla ortaya \u00e7\u0131k\u0131yorsa, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir maliye ve para politikalar\u0131n\u0131n t\u00fcketim \u00fczerinde s\u0131n\u0131rl\u0131 etkisi olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bireyler bu politikalar\u0131 \u00f6nceden g\u00f6r\u00fcr ve t\u00fcketimlerini buna g\u00f6re ayarlam\u0131\u015f olurlar. Ancak a\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131l\u0131k bulgusu, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir politika de\u011fi\u015fikliklerinin bile t\u00fcketim \u00fczerinde etkili olabilece\u011fini g\u00f6stererek, rasyonel beklentiler varsay\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n

Ampirik ara\u015ft\u0131rmalar ayr\u0131ca farkl\u0131 gelir gruplar\u0131n\u0131n t\u00fcketim davran\u0131\u015flar\u0131nda farkl\u0131 sonu\u00e7lar elde edildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. D\u00fc\u015f\u00fck gelirli haneler genellikle likidite k\u0131s\u0131tlar\u0131na daha fazla maruz kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in gelirdeki beklenen de\u011fi\u015fimlere daha duyarl\u0131 tepki verirler. Y\u00fcksek gelirli haneler ise t\u00fcketimlerini daha istikrarl\u0131 hale getirme e\u011filimindedir. Bu nedenle, t\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi hipotezi baz\u0131 gelir gruplar\u0131 i\u00e7in daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ge\u00e7erlilik g\u00f6sterirken, di\u011ferleri i\u00e7in zay\u0131flamaktad\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, t\u00fcketimin rassal y\u00fcr\u00fcmesi modeli t\u00fcketim teorisine \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flam\u0131\u015f olsa da, ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalar modelin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ge\u00e7erlili\u011fe sahip oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Likidite k\u0131s\u0131tlar\u0131, davran\u0131\u015fsal fakt\u00f6rler ve ihtiyatl\u0131 tasarruf gibi unsurlar t\u00fcketim kararlar\u0131n\u0131 \u015fekillendirmekte ve rasyonel beklentilere dayal\u0131 hipotezin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc saf rassal y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc bozmaktad\u0131r. Yine de model, t\u00fcketim teorisinin geli\u015fiminde kritik bir a\u015fama olmu\u015f ve modern makroekonomi literat\u00fcr\u00fcnde politika etkilerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda temel bir referans noktas\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rassal y\u00fcr\u00fcme t\u00fcketimdeki de\u011fi\u015flerin tahminlenemez oldu\u011funu gelir hipotezleri \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir iktsadi modeldir. S\u00fcrekli gelir hipotezinde, ki\u015filer t\u00fcketim harcamalar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli gelire ( sahip olduklar\u0131 be\u015feri ve be\u015feri olmayan servet ile her y\u0131l elde etmeyi bekledikleri ortalama gelire ) g\u00f6re belirlerler. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, \u00f6m\u00fcr boyu gelir hipotezinde oldu\u011fu gibi s\u00fcrekli gelir hipotezinde de ki\u015filer<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":4876,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,47],"tags":[301,457,458,445],"class_list":{"0":"post-4873","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-jeoekonomik-makro-veriler","8":"category-makro-ekonomik-analizler","9":"tag-gelir","10":"tag-rasyonel-bekleyisler","11":"tag-robert-hall","12":"tag-tuketim"},"better_featured_image":{"id":4876,"alt_text":"Rassal Y\u00fcr\u00fcme Nedir","caption":"","description":"","media_type":"image","media_details":{"width":700,"height":665,"file":"2023\/10\/Rassal-Yurume.jpg","filesize":83788,"sizes":{"medium":{"file":"Rassal-Yurume-300x285.jpg","width":300,"height":285,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":14365,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Rassal-Yurume-300x285.jpg"},"thumbnail":{"file":"Rassal-Yurume-150x150.jpg","width":150,"height":150,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":5707,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Rassal-Yurume-150x150.jpg"},"bunyad-small":{"file":"Rassal-Yurume-150x143.jpg","width":150,"height":143,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":5367,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Rassal-Yurume-150x143.jpg"},"bunyad-medium":{"file":"Rassal-Yurume-450x428.jpg","width":450,"height":428,"mime-type":"image\/jpeg","filesize":26195,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Rassal-Yurume-450x428.jpg"}},"image_meta":{"aperture":"0","credit":"","camera":"","caption":"","created_timestamp":"0","copyright":"","focal_length":"0","iso":"0","shutter_speed":"0","title":"","orientation":"0","keywords":[]}},"post":4873,"source_url":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Rassal-Yurume.jpg"},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4873","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4873"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4873\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5567,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4873\/revisions\/5567"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4873"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4873"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/datakapital.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}