Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fckler \u00fczerinden, korumac\u0131l\u0131k ve liberalizasyon\/dereg\u00fclasyonun b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmas\u0131, T\u00fcrkiye i\u00e7in yerli otomobil olan TOGG \u00f6zelinde tekrar alevlendi. Bu konudaki b\u00fcy\u00fck stratejik problem \u015fudur : Bir mal ve hizmeti g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131n\u0131 kapatarak, korumac\u0131 \u00f6nlemlerle i\u00e7eride mi \u00fcretmeliyim? Yoksa g\u00fcmr\u00fc\u011f\u00fc serbest b\u0131rakarak ithalatla m\u0131 ikame etmeliyim? Bu sorulara makro \u00f6l\u00e7ekte farkl\u0131 ideolojik \u015fablonlardan farkl\u0131 cevaplar var. En akla yatk\u0131n\u0131 ticaretin toplam i\u015fg\u00fcc\u00fc tasarrufu \u00fczerinden analizi olan ve yayg\u0131n olarak bilinen Ricardo’nun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fckler teorisidir.<\/p>\n
\u00dclke<\/strong><\/td>\n| \u00dcr\u00fcn(1)-Araba<\/strong><\/td>\n | \u00dcr\u00fcn(2)-Bu\u011fday<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n | A \u00fclkesi<\/strong><\/td>\n | 5<\/strong><\/td>\n | 15<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n | B \u00fclkesi<\/strong><\/td>\n | 10<\/strong><\/td>\n | 10<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n | Bu durumda A \u00fclkesi 1 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc kullanarak 5 araba \u00fcretirken, 15 bu\u011fday \u00fcretebilmekte. B \u00fclkesi ise ayn\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fc ile 10 birim araba \u00fcretebilirken 10 birim bu\u011fday \u00fcretebilmektedir. A \u00fclkesinin her iki \u00fcr\u00fcnde 30 birimlik bir \u00fcretim hacmine ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in; Araba i\u00e7in 6, bu\u011fday i\u00e7in 2 birimlik i\u015fg\u00fcc\u00fcne ve toplamda 8 birimlik i\u015fg\u00fcc\u00fcne ihtiyac\u0131 vard\u0131r. B \u00fclkesinin ayn\u0131 hacime ula\u015fmas\u0131 da, araba i\u00e7in 3 birimlik, bu\u011fday i\u00e7inse 3 birimlik i\u015fg\u00fcc\u00fc sa\u011flamas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n \u015eimdi her iki \u00fclke toplamda 14 birimlik i\u015fg\u00fcc\u00fc ile 60\/60 birimlik bir k\u00fcresel ekonomi olu\u015fturmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Peki ayn\u0131 \u00f6l\u00e7ekte k\u00fcresel bir mal ve hizmet kompozisyonuna m\u00fcbadele ile daha verimli bir \u015fekilde ula\u015f\u0131labilir miydi? Teorik cevap evet.<\/p>\n Bunu yapmak i\u00e7in her \u00fclkenin di\u011ferine verimlilikte mutlak olarak \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu mal\u0131 \u00fcretti\u011fini varsayal\u0131m. A \u00fclkesi sadece Bu\u011fday \u00fcreterek k\u00fcresel bu\u011fday \u00fcretim hedefi olan 60 birimi tek ba\u015f\u0131na tedarik etsin ve B \u00fclkesi mutlak olarak \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu arabay\u0131 \u00fcreterek yine k\u00fcresel 60 birimlik tedarik hedefini tek ba\u015f\u0131na sa\u011flas\u0131n. Bu durumda A \u00fclkesi 4 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc kullanarak 60 birim bu\u011fday ve B \u00fclkesi 6 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc kullanarak 60 birim araba \u00fcretir ve bunlar aralar\u0131nda ba\u011fday ve arabalar\u0131 1:1 olarak m\u00fcbade ederlerse her iki \u00fclkede bir \u00f6nceki 30\/30 \u00fcretim d\u00fczeyini i\u00e7sel olarak yakalam\u0131\u015f olur. Peki fark nerede? Kullan\u0131lan toplam i\u015fg\u00fcc\u00fcnde. \u00dclkeler sadece \u00fcst\u00fcn mallar\u0131 \u00fcreterek \u00f6nceki \u00fcretimi bu kez 10 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc kullanarak yakalad\u0131 ve \u00f6nceki korumac\u0131 modele g\u00f6re 4 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc tasarruf edilmi\u015f oldu. Bu k\u00fcresel refah a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu bir senaryo gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Peki A \u00fclkesi i\u00e7inde olumlu mu?<\/p>\n Burada sorunun cevab\u0131 ba\u015fka bir soruya ba\u011fl\u0131 : Ekonomik aktivitenin amac\u0131 nedir? Bu sorunun cevab\u0131 toplam refah\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirlikleri ile artt\u0131rmaksa k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00e7\u0131kt\u0131y\u0131 en \u00e7oklayan \u00fcretim payla\u015f\u0131m\u0131\u00a0 A \u00fclkesi i\u00e7in olumludur. Peki A ve B \u00fclkeleri birbirine d\u00fc\u015fmansa ve hegemonya i\u00e7in m\u00fccadele ediyorlarsa? Bu durumda ama\u00e7 k\u00fcresel toplam refah\u0131 artt\u0131rmak de\u011fil kar\u015f\u0131 taraf \u00fczerinde olabildi\u011fince y\u00fcksek bir ekonomik verimsizlik ve y\u0131lg\u0131nl\u0131k yaratarak onu yava\u015flatmak ve t\u00fcm \u00fcretim kalemlerinde d\u0131\u015flayabilmektir. Ger\u00e7ek d\u00fcnya hangi senaryoya daha yak\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor?<\/p>\n \u00dcretim olanaklar\u0131 matrisine ikinci senaryoda geri d\u00f6nelim iki \u00fclke bu martis \u00fczerinden mukayese edilirken \u015f\u00f6yle bir verimlilik fark\u0131 g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor. M\u00fcbadele olmayan durumda hedef \u00fcretim olan 30\/30 kapasiteye ula\u015fmak i\u00e7in A \u00fclkesi 8 birim, B \u00fclkesi ise 6 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc kullanmak zorunda. Bu durumda B \u00fclkesinin izole senaryoda \u00fcretim kompozisyonu daha verimli ve m\u00fcbadelenin oldu\u011fu k\u00fcresel refahtaki senaryoya g\u00f6re kay\u0131plar\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck, hatta daha da ilginci hi\u00e7 kayb\u0131 olmamas\u0131. K\u00fcresel refah\u0131n oldu\u011fu senaryoda A \u00fclkesi 4 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc kullan\u0131rken, B \u00fclkesi yine 6 birim i\u015fg\u00fcc\u00fc kullanarak k\u00fcresel tedari\u011fi sa\u011fl\u0131yor ve sadece rakibinin i\u015fg\u00fcc\u00fc tasarruf etmesine<\/strong> neden oluyor. Bunu neden yaps\u0131n?<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fckler matrisi i\u00e7in yukar\u0131daki senaryonun bile iyimser oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn, \u00e7\u00fcnk\u00fc sanayide \u00c7in gibi bir fakt\u00f6r var ve \u00c7in’e g\u00f6re kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerimiz a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle bir\u015fey:<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n |